مقداد بن اسود و عمار بن ياسر در ساختن اين مسجد بيش از ديگران تلاش مىكردند .
همچنين به نقل بعضى از مورّخان ، زنان نيز در ساختن مسجد قبا فعاليت داشتند . سرانجام خداوند با نزول اين آيات ، اجر و پاداش سازندگان آن را عطا فرمود :
. . . لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ . . . فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ . « 1 »
به نقل بسيارى از مفسّران ، اين آيه در سال نهم هجرت و در شأن اين مسجد نازل شده است « 2 » و آن هنگامى بود كه گروهى از منافقان در آن سال از غيبت پيامبر صلى الله عليه و آله ، كه براى جنگ تبوك خارج شده بودند ، استفاده كرده و در مقابل مسجد قبا مسجدى ساختند تا تحت پوشش آن ، به توطئه عليه اسلام و مسلمانان بپردازند . آنان حتى براى كسب مشروعيت اقدام خود ، از پيامبر صلى الله عليه و آله خواستند تا در آن مسجد نماز بگزارد ، امّا در اين هنگام خداوند به پيامبرش وحى فرستاد كه :
لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى . . . . « 3 »
« اى پيامبر ، هرگز در آنجا نماز برپا نكن ؛ زيرا آن مسجدى كه در نخستين روز ( هجرت ) بر اساس تقوى بنا شده ، محقتر و سزاوارتر است كه در آن به نماز بايستى تا مسجدى كه بر شالودهء نفاق و تفرقه و گمراهى بنا شده باشد . . . در آن مسجد مردانى هستند كه دوست دارند پاك باشند و خداوند پاكان را دوست دارد . »
پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى از توطئه آنان به وسيلهء وحى آگاه شد ، فرمان داد تا آن مسجد را ، كه
هامش
( 1 ) . توبه : 108
( 2 ) . كلينى ، فروع كافى ، ج 4 ، ص 560 ؛ ابن حجر عسقلانى ، فتح البارى بشرح صحيح البخارى ، ج 9 ، ص 245 ، گفتنى است ، بعضى از مفسران شأن نزول اين آيه را مسجدالنبى و بعضى ، هم مسجد قبا و هم مسجدالنبى ، هر دو دانستهاند . ( ر . ك . به : محمد باقر نجفى ، مدينهشناسى ، ص 10 ) ( در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده به دو نفر كه در اين مورد بحث داشتند ، فرمودند : آن مسجد ، مسجد من است ) ، ( ابى بكر هيثمى ، موارد الضمان فى زوائد ابن حبان ، ص 256 ) .
( 3 ) . سيوطى ، لباب النقول فى اسباب النزول ، صص 12 - 111