ديگر به تن كرده و نام غير علمى و نامستند يافته است . از آن جمله اينكه ، پزشكى تمدن اسلامى را تنها دنبالهروى مكتب بقراطى - جالينوسى معرفى مىكنند .
اگرچه نمىتوان منكر تأثيرگيرى پزشكان پس از اسلام از مكتبهاى پزشكى يونانى بود ؛ اما دستكم چهارصد مفردهء گياهى و جانورى و كانسارى در سدههاى آغازين تمدن اسلامى به كارنامهء حدود يك هزار مفردهء شناخته شدهء پيشين تا آغاز پيدايش اسلام افزوده شده است همين هزار شمارگان نيز دستاورد اقوام و گروههاى گوناگون بوده كه همهء آن هم برآيند پژوهش يونانيان نبوده است . اگر چنين باشد كه آنها حكم كردهاند ، بايد پزشكى امروزى غرب را برآيند آثار رازى و بوعلى سينا و ديگر پزشكان جهان اسلام دانست ، به آن دليل كه در دورهء قرون وسطى آثار اين بزرگان در دانشكدههاى پزشكى اروپا تدريس مىشده است . به هر روى ، بايد واقعبين بود و نخواست كه تلاشهاى هركس يا هر گروهى را بىارزش و ناديده انگاشت و يا آن را به نادرستى تلاش گروهى ديگر پنداشت .
پورسينا - حكيم و پزشك سدهء چهارم و پنجم هجرى - كه ديگر ياد كرد زندگى او براى خواننده شايد ملالآور باشد ؛ تأثيرگذارى فراوانى در حوزهء تمدن اسلامى داشته و همچنان نوشتارهايش در بخشهاى گوناگون علمى به كار مىآيد . اما هنوز شمارى از آثار او و به ويژه كارهاى او در زمينهء دانش پزشكى تصحيح انتقادى بنيادينى نشدهاند .
حتى پس از گذشت بيش از پانصد سال ، در سراسر گيتى نمىتوان به نسخهاى از قانون بو على سينا دست يافت كه چاپ آن براساس روند ويراستن امروزين بوده باشد . و بالطبع هر ترجمهاى كه بر بنيان متنهاى عربى انجام شود ، هر قدر مترجمى توانا باشد - كه در زمينهء دانش پزشكى كهن بسيار نادر است - باز هم لغزشهاى فراوانى خواهد داشت .
چون ضبط واژهها نادرست و افتادگىها فراوان در متن است . گاهى به نسخههايى خطى در كتابخانههاى ايران برمىخوريم ، كه علىرغم آنكه نسخهء كهن قانون به شمار مىروند ، امّا بسى از چاپهاى حروفى امروزى دقيقترند و در حاشيهء آنها نسخه بدلهاى
گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى) — صفحة 331
مساهمون: مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى
ص٣٣١