جهان را بلندى و پستى تويى * ندانم چهاى ، هرچه هستى تويى
و ديگرى گفته :
بيت
كه همه اوست هرچه هست يقين * جان و جانان و دلبر و دل و دين
و صريح حديث « أصدق كلمة الشّعر ، قول لبيد بن الاعظم » « 1 » :
مصرع « 2 »
أ لا كلّ شىء ما خلا اللّه باطل « 3 »
تصريح است به آنكه وجود غير حق باطل است و وجود غير حق را نيست .
رباعى
ظاهر به مظاهر جهان حق باشد * در چشم همه خلق ، عيان حق باشد
در كسوت درويش و لباس سلطان * بخشنده و گيرنده نهان حق باشد
اگر گويند بر تقديرى كه موجود غير حق نباشد ، پس فرق ميان موجودات چگونه باشد ؟ جواب آن است كه فرق ميان موجودات به اعتبار اطوار ظهور حق است و چنان كه از دو طور ظهور جبرئيل - عليه السّلام - دو موجود پيدا شد : يكى به صورت دحيهء كلبى و يكى به صورت پسر امردى در غايت حسن و جمال ، همچنين از اطوار ظهور حق در همه حال ، انواع موجودات پيدا شود و فرق ميان آنها به اعتبار اطوار ظهور حق بود كه طور ظهور حق ، كامل باشد ، چنان كه جميع صفات حق در آن ، مظهر ظاهر باشد ، آن موجود نوع انسان بود .
هامش
( 1 ) . كذا . لبيد از شعراى نامى دورهء جاهليت عرب ، و صاحب معلقهء مشهور است . اين حديث به صورت « إنّ أصدق كلمة قالها شاعر ، قول لبيد » نيز روايت شده است ( ر . ك : الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 164 ؛ الاعجاز و الايجاز ، ص 183 ) .
( 2 ) . س : ع .
( 3 ) . ديوان لبيد بن ربيعة العامرى ، ص 111 .