بعضى در عالم « ملك » است ، و از بعضى در « ملكوت » ، و از بعضى ، در همهء عوالم ، چنان كه در حق ائمه عليه السّلام مأثور است كه : « قبوركم فى القبور » ، با لاهوتيّتشان در « لاهوت » اند ، و با جبروتيّتشان در « جبروت » اند و با ملكوتيّتشان در « ملكوت » و با بدن طبيعى در « ناسوت » ، بلكه كليّتى دارند كه فرمودهاند : « قبورنا قلوب شيعتنا و موالينا » . « 1 »
پس ، انسان مقسّم اقسامى است و كاملش ، همه را داراست ، آدم « ملكى » - كه طبيعى باشد - و آدم « ملكوتى اسفل » - كه مثالى باشد - و آدم « ملكوتى اعلى » - كه نفس كلّى دارد - و آدم « جبروتى » - كه عقل كلّى دارد - و آدم « لاهوتى » - كه در علم عنائى ذات اقدس است - و [ بر اين اساس ، ] پس حكمت زيارات و قرابين معلوم شد ، و اينكه : امور جزافيّه نيست و بر حكمتهاى عظيمه مبتنى است و اين كه زائرين ، انحصار در فرقه دون فرقه ندارند ، بلكه ارواح صدّيقين و ملائكه مقرّبين جميعا زائرند .
و چون دارائى همهء مقامات را دانستى در حقّ ايشان ، پس آنچه مىشنوى در حق ايشان ، از حدوث و قدم زمانى و جنبهء « امر » و « خلق » ، رفتار و بقا ، همه را مذعن باش و الله ولىّ الفضل و الهداية .
مسألة : قسم سيّم از طهارت ، تيمّم بود
و آن ، بدل از غسل مىشود و بدل از وضو مىشود و شرط تيمّم ، مطلقا يافت نشدن آب است ، يا خوف استعمال آن ، به سبب وجود مرضى ، يا مظنّهء ضررى . و در صورت فقدان آب ، بايد تفقّد شود در جهات اربع ، هر يك به قدر مسافت رهائى يك تير ، يا دو تير .
و تيمّم جايز است به « خاك » و « ريگ » و « سنگ » و « كلوخ » و « زمين نمكين » كه همه ارض است ، و داخل است در « صعيد » ى كه خداى تعالى فرموده :
« فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً »
. « 2 » و همچنين ، « غبار » يال اسب و « نمد » و « جامه » ، اگر دست به مذكورات نرسد و جايز نيست به معدن و خاكستر و آجر و سوفار و ممزوج .
هامش
( 1 ) - « بحار الانوار » ، ج 32 / 377 .
( 2 ) - نسآء / 46 .