و در كثرت سخاوت ، به مرتبه [ اى ] بود كه معاتب شد ، بقوله تعالى :
« وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ »
. « 1 » و با اهل دنيا ، در غايت ترفّع بود ، و با فقرا ، در نهايت تواضع و مىفرمود : « الّلهم احينى مسكينا و احشرنى فى زمرة المساكين » « 2 » ، و سنگ قناعت بر كمر بست ، و دندان طمع را شكست ، و بر روى خاك مىنشست ، و چنان كه در « نهج البلاغه » است : « كان يركب الحمار العارى » « 3 » ، الى غير ذلك من صفاته السنيّة و أفعاله المرضية .
فصل در عصمت است :
و در آن ، چند سؤال است كه : [ عصمت ] چيست ؟ ، و در كيست ؟ ، و در چيست ؟ ، و از چند ؟ ، و از كى تا كى است ؟ ، و چراست ؟ ، و به چه غايت ، مغيّاست ؟ و به لسان عربى ميزانى : « ما هى » ؟ و « فيمن هى » ؟ و « فيم هى » ؟ و « من كم هى » ؟ و « متى هى » ؟ و « لم هى » ؟ و « لا جل أيّة حكمة هى » ؟
امّا آنكه چيست ؟ خوئى است كه منع كند ، صاحبش را از خطا ، از آن جهت كه علم دارد به مثالب معاصى و مناقب طاعات ، پس امكان دارد از براى او معصيت و عدم طاعت ، ليكن چون علم دارد به معايب معاصى و مضارّ آنها ، مرتكب نمىشود آنها را ، و چون علم دارد به محاسن و منافع طاعات ، به جا مىآورد آنها را ، و آن هيئت نوريّه ، راسخ مىشود در او و مؤكّد مىشود رسوخ در انبيا و اوليا ، به تتابع « وحى » و « الهام » . و بعضى گفتهاند كه : عصمت ، بودن شخص است به حيثيّتى كه ممتنع باشد كه از او گناه سر زند به سبب خاصيّتى كه در نفس قدسيّهء اوست ، يا در بدن او ! و اين قول صحيح نيست ، چه با امتناع مستحق مدح نيست .
و امّا آنكه در كيست ؟ در انبياء و اوصياء و ملائكه ، بنا بر مذهب اماميّه - رضى الله عنهم -
و امّا آنكه در چيست ؟ در « اعتقاد » ، و در « تبليغ » ، و در « احكام » ، و در « افعال » ، پس ، جميع امّت ، متّفقاند بر وجوب عصمت در سه تاى اوّل ، مگر بعضى از خوارج
هامش
( 1 ) - اسرى / 31 .
( 2 ) - « بحار الانوار » ، ج 72 / 17 و 30 و 46 و 49 .
( 3 ) - « بحار الانوار » ، ج 16 / 229 .