تأديب به آداب و اخلاق و قيام به سياست باشد .
و از اين جاست كه هر نبى ، « ولى » است و عكس نيست ، و « رسول » آن است كه [ همراه ] با اينها ، كتاب سماوى هم داشته باشد ، و « اولو العزم » آنانند كه شريعت ايشان ، ناسخ شريعت سابقه باشد . و « خاتم » ، با اينها همه ، بايد خواصّ سهگانه را - كه مذكور شد - به نهايت رسانيده باشد ، و روحانيّت او ، « عقل اوّل » و « صادر نخستين » باشد ، و از مراتب نفوس شريفه قويّه - كه نگاشته شد - مرتبهء اكمل باشد كه بعد از آن نباشد ، مگر مرتبهء احديّت محضه .
و اين انسان ، بس عزيز الوجود و « اندر النّوادر » است و هر مادّه ، قابل اين گوهر گرانمايه نيست . آيا نمىبينى كه جهان آفرين - كه بر كلك او بىكران آفرين - از بسيارى از « جماد » ، اندكى را « نبات » كرد ، و از بسيارى از نبات ، اندكى را « حيوان » ، و از بسيارى از حيوان ، اندكى را « انسان » نمود ؟ يعنى : نباتى كه در طريق وجود خود « حيوان » است ، و حيوانى كه در صراط وجود خود « انسان » است .
و از بسيارى اناسى ، اندكى را « عاقل » و از بسيارى عقلا ، اندكى را « مسلم » ، و از بسيارى از مسلمين ، اندكى را « مؤمن » و از مؤمنين ، اندكى را « عابد » و از عابدين ، اندكى را « زاهد » ، و از زاهدين ، اندكى را « عالم » ، و از عالمين ، اندكى را « عارف » ، و از عرفا ، اندكى را « ولى » ، و از اوليا ، اندكى را « نبى » ، و از انبياء ، اندكى را « رسول » ، و از رسل اندكى را « اولو العزم » و از اولو العزم ، يكى را « خاتم » صلّى اللّه عليه و آله آفريد .
بيت
اى كائنات را ، به وجود تو افتخار * اى بيش از آفرينش و كم ز آفريدگار
فصل : در اثبات نبوّت پيغمبر ما حضرت محمّد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله :
دليل بر اين مطلب ، آن است كه آن حضرت آمد و ادّعاى نبوّت كرد و بر طبق دعواى خود ، معجزه آورد و هر كه چنين باشد ، پيغمبر بر حقّى است . امّا آنكه آمد و دعوى نبوّت كرد ، به « تواتر » ثابت است ، و « تواتر » ، مفيد « علم » است ، مانند علم به جود حاتم ، و شجاعت رستم ، و ملوك ماضيه و بلاد نائيه . و امّا آنكه معجزه آورد ، پس معجزهء آن حضرت دو قسم است :