حرم حضرت حمزه در قرن دهم
سمهودى ( متوفاى 911 ) حرم حضرت حمزه را به همان شكلى كه ابن نجار در سه قرن قبل از وى توصيف كرده است مشاهده نموده ، مىگويد : « وعليه قبّة عالية حسنة مُتْقَنَةٌ وبابُه مُصفّح كلّه بالحديد بَنَتْهُ امّ الْخليفة الناصر لديناللَّه كما قاله ابن النجار وذلك في سنة تسعين وخمسمائة ، قال : وجعلت على القبر ملبناً من ساج وحوله حصباء وباب المشهد من حديد يُفتح كلّ يومِ خميسٍ . . . » « 2 » به طورى كه ملاحظه مىشود ، اصل بناى ساختمان حرم حضرت حمزه در قرن دهم ، همان بوده كه ابن نجار در اواسط قرن هفتم از كيفيت و اتقان و از درِ آهنى و از ديواركشى اطراف آن سخن گفته است . « 3 » سمهودى بقيهء كلام ابننجار را در مورد ضريح حضرت حمزه نقلمىكند كه : داراى ضريحى از چوب ساج همانند ضريح جناب ابراهيم و جناب عباس و حضرت حسن مجتبى عليه السلام مىباشد . سپس مىگويد : ولى امروز بر خلاف سه قبر ياد شدهء اخير در قبر حمزه ، ضريح چوبى كه ابن نجار از آن ياد نموده است وجود ندارد ، بلكه ضريح و قبر او از گچ و آجر است و شايد اين ضريح با مرور زمان و با از بين رفتن آن ضريح چوبى ساخته شده است . سمهودى در آخر گفتارش ، انتساب اين بنا را به مادر خليفهء عباسى مورد تأكيد قرار