حمزة قديماً مسجد » ؛ « 1 » « از قديم الأيام قبر حمزه در زير مسجد « 2 » قرار داشت . » سمهودى سپس مىگويد : « وذلك في المأة الثانية » . گفتار عبدالعزيز به قرن دوّم مربوط است . پس بنا به گفتار اين دو مدينه‌شناس ، قبر حضرت حمزه در قرن دوّم داراى حرم بوده و در زير سقف قرار داشته است ، گرچه تاريخ دقيق اين بنا و همچنين بانى آن براى ما روشن نيست . در ادامهء همين بحث ، ملاحظه خواهيم كرد كه كتيبهء موجود در كنار مدفن شهداى احد بيانگر اين بوده كه قبور آنان هم در سال 275 داراى بنا بوده است .

ابن جبير جهانگرد معروف ( متوفاى 614 ) كه در سال پانصد و هفتاد و نه به زيارت حرمين شريفين مشرّف شده ، مىگويد : « وعلى قبره رضى الله عنه مسجد مبنى والقبر بِرحبته جوفى المسجد » . « 3 » « مسجدى بر روى قبر حمزه رضى الله عنه ساخته شده است و قبر در فضاى داخلى مسجد قرار گرفته است . »

ابن نجار ، مدينه شناس قرن هفتم ( متوفّاى 643 ) كه تقريباً شصت و چهار سال پس از ديدار ابن جبير از حرم حضرت حمزه ، كتاب خود را نگاشته است ، مىنويسد : در سال پانصد و نود و نه مادر خليفهء عباسى ، ناصر لدين‌اللَّه « 4 » براى