8 مَجاز در قرآن
دكتر سروش : كافى است كسى در علم كلام ، مجاز و كنايه گفتن را در كلام بارى ، مجاز نداند تا آخرت را پر از كودكان پير « يوماً يجعل الولدان شيباً » ( مزمل / 17 ) و دنيا را پر از ديوارهاى صاحب اراده ببيند « فوجدوا فيها جداراً يريد أن ينقضَّ الكهف » . و آن كه مجاز را روا مىشمارد ، بودن آنها را ( كه منطقاً از جنس دروغ است ) نه باطل مىداند و نه هزل و نه لغو ؛ و همچنان به « لا يأتيه الباطل من بين يديه و لا من خلفه ، و إنه لقول فصل و ما هو بالهزل » ايمان دارد . [ قبض و بسط / ص 112 ]
« يوم ترونها تذهل كل مرضعة عما أرضعت و تضع كل ذات حملها و ترى الناس سكارى و ما هم بسكارى » ( حج / 2 ) همه اينها عطر و طعم مجاز دارد . بسيار بعيد به نظر مىرسد كه در روزقيامت ، زن حاملهاى باشد كه از ترس اهل قيامت بچه خود را بيافكند و يا اينكه زن شيردهى باشد كه طفلى را كه شير مىدهد فرو بنهد . [ فراراه / 1 / ص 12 ]
آيةاللَّه صادقى : مجاز « 1 » تنها در صورتى صحيح است كه برمبناى حقيقت باشد زيرا « مجاز » يعنى عبورگاه حقيقت ، كه رهگذرى است از حقيقت و نه بر خلاف آن و اگر آن مطلب درست و صحيح نباشد ، تعبير مجازى آن هم باطل خواهد بود و اين مطلب
هامش
( 1 ) - در عبارت جناب سروش دو اشتباه كلى وجود دارد - يكى در معناى اصلى كلمه مجاز و كنايه ، يكى هم در نسبت دادن دروغ به مجاز ، و در عبارت دوم ايشان نيز يك اشكال عمده و بزرگ وجود دارد كه به علت همان اشتباه بزرگ گرفتار دو اشتباه ديگر نيز شده است . علوم بشرى را اصل قرار دادن و با كلّهى پر از خيالات سراغ قرآن رفتن ثمرهاى غير از اين هم ندارد . به حمد خداى تعالى - استاد معظم جواب هر دو اشكال ايشان را دادهاند ( خادمالقرآن )