او را بر تمامى دين غالب گرداند .
طبق دو آيهى فوق و نظاير اينها ، ابزارهاى برونى مطلق شامل كل آيات تكوينى و تشريعى است كه در هر دو نمايانگر تمامى حقّ و در تشريع سازندهى كلّ دين و فرامين الهى است . هدف خداى سبحان از آفرينش و تكوين هستى ، به طور كامل بر ما معلوم نيست ، تنها مقدارى را كه خود در قرآنش فرموده ما به همان مقدار و مطابق ظرفيت وجودى خود مىفهميم . وجود آيات آفاقى و انفسى براى انسان در صورت تفكّر و تعقّل ، بيانگر حقيقت وجود خالق براى جهان هستى است . ارسال رسولان نيز تنها براى بيان شريعت و دين و آشكار نمودن تكاليف الهى است تا همگان از روى دانايى و علم خدا را اطاعت كنند . « ليظهره على الدين كلّه » كه دين « 1 » همان اطاعت ظاهر و نمايان از خداست . وظيفهى پيامبران نيز تنها ابلاغ و رساندن اين مجموعه فرامين ربانى است :
« و ما على الرسول الّا البلاغ المبين » ( نور / 54 )
كل انبياء و رسل ، وحى الهى را بر مردم ابلاغ كردند و عدّهاى نيز هدايت شدند . اگر ايشان نمىآمدند اولًا مردم حجتى نداشتند ، ثانياً هيچ كس هدايت نمىشد . انبياء ، ادعا نكردهاند كه ما آمدهايم تا اكثريت مردم را هدايت كنيم و قرار هم نيست همگان حق را بپذيرند ، ادعاى خداى متعال و انبياء ، تنها ابلاغ و بيان حق بر مردم و ارشاد آنها به سوى هدايت بوده است ، اجبار و اكراهى هم در تحميل حق بر مردم نبوده و نيست كه اگر مردم به انحراف رفتند يا به حق عمل نكردند انبياء شكست خورده باشند . « لا اكراهَ فِى الدّين » ( بقره / 256 ) در پذيرش و عمل به دين كه همان اطاعت است ، اجبار و اكراهى از طرف هيچكسى نبوده و نيست . حتى جنگهاى اسلامى و كل طوائف مؤمن بشرى بر مبناى وحى ، دفاع از دين و عقيده ، عقل ، جان ، مال و حيثيت بوده ، نه به قصد ديگر ؛ يعنى
هامش
( 1 ) - دين و دين دارى ، يعنى التزام و پايبندى و اطاعت صددرصد از خداى سبحان و در نتيجه - انجام كليه فرامين حقّه ، انجام كل واجبات و ترك كليه محرماتى كه در شريعت خالده از طريق وحى الهى و به توسط رسول گرامى براى جامعه بشرى تبيين و تعيين و بيان شده است . بنابراين آنچه از آن اهمال يارها گردد ، به همان اندازه از دين انسان كاسته و زائل مىگردد . و هر چه سعى و تلاش جهت امتثال اوامر بيشتر گردد به همان اندازه نيز بر ميزان دين دارى و درجات ايمانى شخص افزوده مىگردد - الهم اخرجنا من ظُلُماتِ الْوَهْمِ وِ اكْرِمْنا بِنُورِ الْفَهْمِ وَ وَفِقّنا لِما تُحِبُّهُ وَ تَرْضاهُ . ( خادمالقرآن )