اين بهعجز معترف را قبل از شرف مطالعهء اين نوع احاديث ، با يكى از اكابر فضلا در مسألهء جبر مناظره واقع شد ، پيش از آنكه اقامه حجّت نمايد گفتم : رهبر تو در اين مسأله عقل است يا نقل ؟
گفت : عقل .
گفتم : خطا بر عقول غير معصومين جايز است يا نه ؟
گفت : معاذ اللَّه ، عقل حجّت خدا و سِراج نُهى است .
گفتم : پس اين همه اختلاف عقلا از كجاست ؟
گفت : منشأ اختلاف قوّهء واهمه است نه قوّهء عاقله .
گفتم : پس تواند بود كه عقل تو در اين مسأله مقهور قوّهء واهمه باشد ، و آنچه تو فهميدهاى در اين مسأله منشأ آن قوّهء واهمه بود نه قوّهء عاقله ؟ !
فاضل ساكت شد .
گفتم : چرا سخن نمىگويى ؟
گفت : اگر گويم نه چنين است ، البتّه نقل كلام در اين نه چنين خواهى كرد و اگر گويم چنين است ، مجاب و مُلؤم شده باشم ، خداى تعالى تو را و جميع اهل شكّ را از نزد خود يقين در دين عطا فرمايد تا اين نوع مناظره و مكابره در ميان نيايد !
گفتم : بنده را از شرف مطالعهء احاديث و اخبار و محبّت سيّد ابرار و ائمّهء اطهار ، كمال اطمينان و حجيّت خاطر كامل حاصل است ؛ هر گاه شما را شكّى در دين و وَهنى در يقين باشد ، چارهاى نيست إلّابهمتابعت و مطالعهء كلام ائمّهء انام عليهم السلام ؛ چه كلام اين بزرگواران و پيروى ايشان بالخاصّه در تقويت ايمان و رام گردانيدن نفس امّاره تأثير عظيم دارد .
گفت : رهبر بهتحقّقِ اين مطالعه و متابعه ، غير عقل نتواند بود و عقل را تو معزول مىدانى ؟ !
گفتم : كسى كه منكر عقل باشد هرگز اين نوع سخنان عاقلانه نتواند گفت ، بلكه غرض اين است كه چون ضعف و غواشى طبيعت بر غير معصومين غالب است و خطا بر ايشان رواست ، لهذا وثوقى به حكم عقل نيست و هر حكمى محلّ چون و
مجموعه رسائل در شرح احاديثى از كافى (فارسى) — صفحة 429
مساهمون: محمد حسين شمس الدين
ص٤٢٩