فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ عبارت است از وقتى كه پيش از شروع در احداثِ ساير انس و جنّ است . و الفْ لامِ « الْخَلْق » براى عهد خارجى است ؛ و مراد ، مَاعَداىِ انبيا و اوصيا است .
النَّثْر ( به نون و ثاء سه نقطه و راء بى نقطه ، مصدر باب « نَصَرَ » و « ضَرَبَ » ) : پراكنده كردن . ضمير نَثَرَهُمْ راجع است به انبيا و اوصيا كه مفهوماند از حَمَّلَ دِينَهُ وَعِلْمَهُ الْمَاءَ و مراد اين است كه : آن آب را تفريق كرد به عدد انبيا و اوصيا .
بَيْنَ يَدَيْهِ عبارت از كمال تقرّب انبيا و اوصيا است . وَ هُمْ الْمَسْئُولُون اشارت است به قول اللَّه تعالى در سورهء نحل و سورهء انبياء :
« فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ »
« 1 » و بيان شد در « كِتَابُ الْعَقْلِ » در حديث دهمِ « بَابُ النَّوَادِر » .
ثُمَّ قَالَ لِبَنِي آدَمَ تا الْمُبْطِلُونَ اشارت است به آيت سورهء اعراف . و
« أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ »
« 2 » » .
عَلى أَنْ لَايَقُولُوا تتمّهء كلام ملائكه است .
وَلَايَتُنَا مُؤَكَّدَةٌ عَلَيْهِمْ فِي الْمِيثَاقِ ناظر است به وَلِهؤُلَاءِ النَّفَرِ بِالْوِلَايَةِ و اشارت است به آنچه بيان شد در حديث اوّلِ باب سوم كه اقرار به ربوبيّت اللَّه تعالى مشتمل است بر اقرار به رسالت رسول و ولايت اولِى الْأَمر ، پس مىتواند بود كه عَليحده از ايشان طلبيده شود و بعضى انكار كنند ، پس منافات نيست ميان اين حديث و آنچه مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در حديث دوّمِ باب صد و هشتم كه : بعضى در روز ميثاق ، انكار ولايت كردند . و توضيح آيت اعراف مىآيد در « كِتَابُ الْإِيْمَانِ وَالْكُفْرِ » در شرح حديث چهارمِ باب ششم .
يعنى : روايت است از داود رَقّى ( به فتح راء بى نقطه و تشديد قاف ) گفت كه :
پرسيدم امام جعفر صادق عليه السلام را از قول اللَّه - عَزَّ وَ جَلَّ - در سورهء هود :
« وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ »
« 3 » پس گفت كه : چه مىگويند مخالفان ما در تفسير اين آيت ؟
هامش
( 1 ) . نحل ( 16 ) : 43 ؛ انبياء ( 21 ) : 7 .
( 2 ) . اعراف ( 7 ) : 172 .
( 3 ) . هود ( 11 ) : 7 .