پس گفت امير المؤمنين عليه السلام كه : اللَّه - عَزَّ وَ جَلَّ - بنابر قرآن نگاه دارندهء عرش و آسمانها و زمين است و آنچه در آسمانها و زمين است و آنچه در ميان آنها است . و آن ، مدلول قول اللَّه - عَزَّ وَ جَلَّ - است در قرآن در سورهء فاطر : به درستى كه اللَّه ، با وجود معاصىِ بندگان ، نگاه مىدارد آسمانها و زمين را از اين كه بر طرف شود . و هر آينه اگر نگاه ندارد آنها را ، نگاه نمىدارد آنها را هيچكس بعد از اللَّه تعالى ؛ به درستى كه او بود پيش از زمان اين شريعت نيز بى تعجيل در جزاى عِصيانِ كافران ، بخشايندهء عصيان مؤمنان .
اصل : قَالَ : فَأَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِهِ :
« وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ »
« 1 » فَكَيْفَ قَالَ ذلِكَ ، وَقُلْتَ : إِنَّهُ يَحْمِلُ الْعَرْشَ وَالسَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ؟ ! فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام : « إِنَّ الْعَرْشَ خَلَقَهُ اللَّهُ تَعَالى مِنْ أَنْوَارٍ أَرْبَعَةٍ : نُورٍ أَحْمَرَ ، مِنْهُ احْمَرَّتِ الْحُمْرَةُ ، وَنُورٍ أَخْضَرَ ، مِنْهُ اخْضَرَّتِ الْخُضْرَةُ ، وَنُورٍ أَصْفَرَ ، مِنْهُ اصْفَرَّتِ الصُّفْرَةُ ، وَنُورٍ أَبْيَضَ ، مِنْهُ الْبَيَاضُ ، وَهُوَ الْعِلْمُ الَّذِي حَمَّلَهُ اللَّهُ الْحَمَلَةَ » .
شرح : « مَنْ » در مِنْ أَنْوَارٍ براى سببيّت است . و مراد به نور ، مصلحتى است كه معلومِ اللَّه تعالى است و وصفِ آن به أَحْمَر و نظاير آن ، به اعتبار مقتضاى آن است . هر يك از حُمْرَت و خُضْرت و صُفْرَت و بَياض ، مصدر به معنى اسم فاعل است ؛ و حُمْرَت عبارت از فعل الهى است كه كسى قادر بر دفع آن نيست و احمرارِ آن ، به معنى شدّت آن است ، به اعتبار اين كه مشيّت حتمِ الهى به آن تعلّق گرفته و به باقىِ اقسام ، مشيّت عزم تعلّق گرفته [ است ] . و فرق ميان مشيّت حتم و مشيّت عزم مىآيد در حديث چهارمِ باب بيست و ششم . و استعمال حُمْرت در شدّت بسيار است در كلام عرب ، مثلِ « أَحْمَرَ الْحَرْب » به معنى « اشْتَدَّ » ؛ و « مَوْتٌ أَحْمَرَ » به معنى شديد ؛ و « سَنَةٌ حُمْراء » به معنى « شَدِيدَةُ الْجَدْب » .
هامش
( 1 ) . حاقّة ( 69 ) : 17 .