را مكرّر مىگويد ، نه از روى وحى مكرّر .
و بعد از آن گفتند كه : غلط كرده در محبّت على . و بعد از آن گفتند كه : نبوّت از او بر طرف شده . و در كعبه ، چند كسِ ايشان جمع شدند و عهد بستند كه خلافت را به اهل بيت محمّد وانگذارند ، چنانچه بيان شد در « كتابُ الْعَقْلِ » در شرح حديث دوازدهمِ باب اوّل ، در شرح : « وَقَالَ :
« أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ »
» « 1 » تا آخر . « 2 »
پس نازل شد كه : قسم به رسول اللَّه صلى الله عليه و آله ، چون ميل كند كه ضالّ - به معنى خالى از نبوّت - نشده صاحب شما ، چنانچه گفته در سورهء ضحى كه :
« وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى » .
« 3 » و غاوى - به معنى غلط كرده - نشده در محبّت على . و سخن مكرّر از روى خواهش نفس نمىگويد در وصايت على ، نيست آن مكرّر ، مگر وحى الهى كه مكرّر مىشود .
مخفى نماند كه ضمير
« إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ »
اگر راجع به قرآن باشد - چنانچه علىّ بن ابراهيم و جمعى ديگر از مفسّران توهّم كردهاند - تتمّهء كلام ، مشتمل بر استدلال بر صدقِ قرآن به دليلِ نقلى از قرآن مىشود و اين خوب نمىنمايد ، وَاللَّهُ أَعْلَم .
و وَحى ، در اصل ، مصدرِ باب « ضَرَبَ » است ، به معنى سرعت . و مستعمل شده اين جا به معنى اسم فاعل و مراد ، محكمِ كتاب الهى است ؛ زيرا كه چون صريح است معنى آن ، شتابان است سوى ذهن هر كه آن را شنود و زبان عربى را فهمد . و در مقابلِ آن ، متشابه است كه معنى آن « در پسِ پرده » است ، تا وقتى كه رسولى از ملائكه در شبِ قدر و مانند آن براى تحديث آيد و تصريحِ آن كند ، چنانچه گفته در سورهء شورى كه :
« ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ »
« 4 » بنا بر اين كه « أَوْ » در
« أَوْ يُرْسِلَ »
عاطفه نباشد ، بلكه ناصبِ فعل مضارع باشد به معنى « إِلى أَنْ » ، پس تتمّهء شقّ دوم باشد و بيان مىشود در « كتابُ الْحُجَّةِ » در شرح حديث اوّل « بابُ الرُّوحِ الَّتِي يُسَدِّدُ اللَّهُ بِهَا الْأَئِمَّةَ عليهم السلام » كه باب پنجاه و ششم است .
هامش
( 1 ) . زمر ( 39 ) : 9 .
( 2 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 15 ، ح 12 .
( 3 ) . ضحى ( 93 ) : 7 .
( 4 ) . شورى ( 42 ) : 51 .