« عَلِمَ » است . الْحَيْرَة ، اين كه دو كار پيش آيد كه يكى را البتّه بايد كرد و معلوم نباشد كه كدام بهتر است .
يا به جيم و الف ، به صيغهء مضارع غايب مجهولِ باب افعال است . الإجارة : پناه دادن .
يا به جيم و همزه ، به صيغهء مضارع غايب معلومِ باب « مَنَعَ » است . الجُؤار ( به ضمّ جيم ) : تضرّع .
وَلَا يُجَاوِزُهُ ، به جيم و زاء با نقطه است . المُجَاوزة : گذشتن چيزى از كسى به عنوانِ غفلتِ آن كس از آن چيز .
يا به جيم و راء بى نقطه است . المُجاورة : همسايگى .
الْأَحْدَاث ( جمع حَدَث ، به فتح حاء و فتح دال ) : بلاهايى كه در زمانه حادث مىشود .
السُّؤَال : حسابِ چيزى طلبيدن ، و اعتراض كردن . و هر دو اين جا مناسب است .
« لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ »
از آية الكرسى است در سورهء بقره . الْأَخْذ : گرفتن . و مستعمل مىشود در عروضِ صفتى كسى را بى اختيارِ آن كس . السِّنَة : ماندگى كه باعث غفلت از كارى شود ، و پينِگى . و مراد اين جا معنى اوّل است ، چنانچه مىآيد در « كتابُ العِشْرَة » در حديث دوم و چهارمِ « بابُ الْجُلُوس » . و اگر مراد ، معنى دوم باشد ، تقديم « سِنَةٌ » بر « نَوْمٌ » بنا بر عادتِ عرب ، در محاورات ايشان است كه در امثال اين ، تقديمِ اقلّ بر اكثر مىكنند ، مثل آيت سورهء يونس :
« وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
« 1 » و آيت سورهء قمر :
« وَ كُلُّ صَغِيرٍ وَ كَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ »
« 2 » و آيت سورهء مجادله :
« وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ »
« 3 » .
و مىتواند بود كه مراد به أَخْذ ، باز گرفتن از قيّوميّت و كارسازى بندگان باشد و مراد به « سِنَةٌ » و « نَوْمٌ » ، پينِگى و خواب بندگان باشد . و بر هر تقدير ، دفع مىشود اشكال مشهور كه : چرا « نَوْم » را بعد از « سِنَةٌ » ذكر كرده .
« لَهُ ما فِي السَّماواتِ »
تا آخر ، در سورهء طه است . الثَّرى ( به الف منقلبه از ياء ) : خير و
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) : 61 .
( 2 ) . قمر ( 54 ) : 53 .
( 3 ) . مجادله ( 58 ) : 7 .