السَّلامُ - : وَيْلٌ لِعُلَمَاءِ السَّوْءِ كَيْفَ تَلَظّى عَلَيْهِمُ النَّارُ ؟ ! » .
شرح : السُّوء ( به ضمّ سين بىنقطه و سكون واو و همزه ) : آفت ، مثل لكّهء پيسى ؛ و مراد اينجا ، آفت دين مردمان است به سبب حُبّ دنيا و پيروى ظن و مانند آن .
كَيْفَ براى تعجّب است ؛ و مراد ، اين است كه : سخت ، افروخته خواهد شد .
يعنى : گفت عيسى پسر مريم عليه السلام كه : واى بر دانايانى كه آفت ديناند . چگونه افروخته خواهد شد بر ايشان ، آتش دوزخ ؟ !
[ حديث ] سوم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ؛ وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ ، قَالَ : ] سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ : « إِذَا بَلَغَتِ النَّفْسُ هَاهُنَا - وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلى حَلْقِهِ - لَمْ يَكُنْ لِلْعَالِمِ تَوْبَةٌ » ، ثُمَّ قَرَأَ :
« إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ »
« 1 » » .
شرح : نَفْس ( به فتح نون و سكون فاء است ) و ظاهرِ اين ، ابطال تجرّد نفس ناطقه است .
مراد به عَالِم ، داناست به كبيره بودن كبيره كه از او صادر مىشود . و كبيره ، گناهى است كه وعيد به جهنّم بر آن شده باشد . پس مراد به جاهل ، نادان به كبيره بودن آن است ، با وجود علم به حرام بودن آن . در سورهء نساء چنين است :
« إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً »
« 2 »
.
در اين آيه ، چند احتمال است ، از آن جمله اين كه عَلى در اصل براى اضرار است و مستعمل شده اينجا به نوعى از مجاز در قبول عمل با وجود گذشتنِ وقت مقرّر آن ، براى اشارت به اين كه اگر پشيمانى از گناه ، پيش از بلوغ نفس به حلق باشد ، مقبولتر است نزد اللَّه تعالى . و ظرف ، خبر مبتداست .
لِلّذِينَ متعلّق به ظرف سابق است ، يا خبر بعد از خبر است .
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) : 17 .
( 2 ) . نساء ( 4 ) : 17 .