و مفعول مطلق است ، مثل « أنْبَتَه نَبَاتاً » . و ظرف ، نائب فاعل است . يا ثُلْمَةٌ مرفوع و نايب فاعل يا فاعل « 1 » است ، براى مبالغه .
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه : چون ميرد مؤمنى كه فهميدهء مسائل دين باشد و مردمان از دانش او فايده برند ، رخنه كرده مىشود در اسلام رخنهاى كه نمىبندد آن رخنه را چيزى . بيان اين مىآيد در حديث آينده .
[ حديث ] سوم
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ ] عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ : « إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ ، بَكَتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ وَبِقَاعُ الْأَرْضِ ، الَّتِي كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَيْهَا ، وَأَبْوَابُ السَّمَاءِ ، الَّتِي كَانَ يُصْعَدُ فِيهَا بِأَعْمَالِهِ ، وَثُلِمَ فِي الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَايَسُدُّهَا شَيْءٌ ؛ لِأَنَّ الْمُؤْمِنِينَ الْفُقَهَاءَ حُصُونُ الْإِسْلَامِ كَحِصْنِ سُورِ الْمَدِينَةِ لَهَا » .
شرح : « مؤمن » در إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ به معنى مؤمن فقيه است ، چنانچه در حديث سابق ، تصريح به آن شد .
بِقاع ( به كسر باء يك نقطه ) جمع بقعة ( به ضمّ و فتح باء و سكون قاف ) است .
الحُصُون ( به ضمّ حاء و ضمّ صاد ، جمع حِصْن ، به كسر حاء و سكون صاد ) :
حصارها كه نگاهدار شهر و مانند آن است از ضرر دشمن ؛ و اين جا استعاره شده به معنى نگاهبانان . و اضافه در حُصُونُ الإِسْلَام ، لاميّه است .
كَحِصْن ( به كسر حاء و سكون صاد ) خبر مبتداى محذوف است به تقدير « كُلّ واحد » ؛ و اين ، براى بيان وجه شَبَه در استعاره است .
سُور ( به ضمّ سين بىنقطه و سكون واو و راء بىنقطه ) مُضافٌ اليه و مُضاف است .
و اضافه در حِصْن سُور بيانيّه است و براى احتراز از معنى مجازى حِصْن است ؛ و
هامش
( 1 ) . اگر همانطور كه شارح اشاره نمود ، « ثُلم » فعل مجهول از باب « ضَرَب » يا باب تفعيل باشد ، در اين صورت « ثُلْمَة » مىتواند نايب فاعل براى اين فعل مجهول باشد ؛ و اگر « ثَلِمَ » يعنى فعل معلوم از باب « عَلِمَ » باشد ، در اين صورت « ثُلْمَة » مىتواند فاعل اين فعل معلوم قرار بگيرد .