تمام سخن خود را ، پس همگى آن را مىفهمد و جواب مىگويد ، چنانچه گفتهام با او .
و بعض مؤمنان ، كسى است كه مىآيم نزد او ، پس با او مىگويم تمام سخن خود را ، پس چون نمىفهمد ، مىگويد كه باز گو سخن خود را با من .
پس امام عليه السلام گفت كه : اى اسحاق ! اين را نيز نمىدانى كه چراست اين ؟
گفتم كه : نه .
گفت كه : آن كه سخن را تمام نكرده ، مىفهمد ، كسى است كه خمير كرده شده آب منى كه او از آن ، حاصل شده با خردمندىاش در پشت پدر . و آن كه تمامِ سخن خود را با او مىگويى ، پس همگى را مىفهمد ، پس از آن ، جواب مىگويد ، چنانچه گفتهء توست ، كسى است كه جا داده شده خردمندى او در او در شكم مادرش . و آن كه تمامِ سخن خود را با او مىگويى ، پس مىگويد كه باز گو ، كسى است كه جا داده شده خردمندى او در او بعد از بيرون آمدن از شكم مادر و بزرگ شدن ، پس او مىگويد تو را كه باز گو با من .
مراد ، اين است كه : اين تفاوت به اختيار غير اللَّه تعالى نيست ، موافق آنچه گذشت در شرح حديث پانزدهم .
[ حديث ] بيست و هشتم
اصل : [ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ بَعْضِ مَنْ رَفَعَهُ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام ، قَالَ : ] « قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ كَثِيرَ الصَّلَاةِ ، كَثِيرَ الصِّيَامِ ، فَلَا تُبَاهُوا بِهِ حَتّى تَنْظُرُوا كَيْفَ عَقْلُهُ » .
شرح : گفت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كه : چون ديديد مرد را بسيار نماز ، بسيار روزه ، پس منازيد به آن تا وارسيد كه چگونه است خردمندى و پيروى حق او .
[ حديث ] بيست و نهم
اصل : [ بَعْضُ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ ] عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام ، قَالَ :
« يَا مُفَضَّلُ ، لَايُفْلِحُ مَنْ لَايَعْقِلُ ، وَلَا يَعْقِلُ مَنْ لَايَعْلَمُ ، وَسَوْفَ يَنْجُبُ مَنْ