عَقْلُهُ أَفْضَلَ مِنْ عُقُولِ جَمِيعِ أُمَّتِهِ ، وَمَا يُضْمِرُ النَّبِيُّ - صلى اللَّه عليه - فِي نَفْسِهِ أَفْضَلُ مِنِ اجْتِهَادِ الْمُجْتَهِدِينَ ، وَمَا أَدَّى الْعَبْدُ فَرَائِضَ اللَّهِ حَتّى عَقَلَ عَنْهُ ، وَلا بَلَغَ جَمِيعُ الْعَابِدِينَ فِي فَضْلِ عِبَادَتِهِمْ مَا بَلَغَ الْعَاقِلُ ، وَالْعُقَلاءُ هُمْ أُولُوا الْأَلْبَابِ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ :
« وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ »
» « 1 » .
شرح : النَبِي : انسانى كه اللَّه تعالى با او سخن گويد ، بىآن كه انسانى ديگر ، واسطه باشد و مراد اين جا ، رسولى است كه مدّتى پيش از آن كه رسول شود ، نبى باشد ، تا كمال اهليت رسالت به هم رساند و مرتبهء او نزد اللَّه تعالى بسيار بزرگ شود .
الرَّسُول : انسانى كه اللَّه تعالى با او سخن گويد بىواسطهء انسانى ديگر و فرستاده شده باشد سوى غير خودش . و مراد اين جا ، رسولى است كه پيش از رسالت ، نبى نباشد و تحقيقِ اين مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در شرح حديث اوّلِ باب سوم .
ضمير عَنْهُ راجع به اللَّه ، يا راجع به نبى است ؛ و حاصل هر دو ، يكى است . و بر هر تقدير ، تعديهء عقل به عَنْ به تضمّن معنى « اخذ » است و مراد ، فرا گرفتن علم به مُحتاجٌ إِلَيْه از مسائل دين است به رعايت آداب حسنه در تحصيل آن علم از اللَّه تعالى به توسّط نبى .
الْألْبَاب ( جمع لُبّ ، به ضمّ لام و تشديد باء ) : مغزها ، و خالصها از جملهء چيزها .
يعنى : گفت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله كه : نصيب نكرده اللَّه تعالى بندگان خود را چيزى بهتر از خردمندى و پيروى حق ؛ چه خواب خردمندِ پيروِ حق ، بهتر است از بيدارى شبهاى ناخردمندِ پيرو باطل در عبادت . و ماندنِ خردمندِ پيرو حق در شهر خود ، بهتر است از سفر ناخردمندِ پيرو باطل در عبادت ، مثل سفر حج . و نفرستاده اللَّه تعالى رسولِ فرستادهء بعد از نبوت را و نه رسول ابتدايى را ، مگر وقتى كه كامل كند خردمندى و پيروى حق را در خود ، و مىباشد خردمندى و پيروى حق در نبى و رسول ، كاملتر از خردمندى و پيروى حق در همگى امّت او .
و آنچه قصد مىكند نبى - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ - در دل خود و به جا نمىآورد به واسطهء
هامش
( 1 ) . در سورهء بقره ، آيهء 269 و سورهء آل عمران ، آيهء 7 چنين آمده است :« وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ ».