ما در اين مقال در 11 فصل به بررسى زندگى ، افكار و آثار مؤلف و همچنين به بررسى نسخههاى خطى صافى و تحريرهاى مختلف آن و همچنين به روش تصحيح اين اثر خواهيم پرداخت :
1 . زيست نامه
1 / 1 . نام و نسب
خليل بن غازى قزوينى ، مكنّى به ابوحامد ، معروف به « ملّا خليلا » و « خليلاى قزوينى » و « ملّا خليل قزوينى » و ملقّب به « برهان العلماء » « 1 » است . نقش مهر او را « الْعِلْمُ خَلِيلُ الْمُؤْمِن » گزارش كردهاند « 2 » و برخى نام وى را « خليل اللَّه » نيز ذكر كردهاند . « 3 »
چند دانشمند ديگر به نام ملّا خليل در قزوين بودهاند كه نبايد مصنّف اين اثر را با آنها اشتباه گرفت : يكى ملّا خليل بن محمّد زمان قزوينى ( نگارندهء رسالهء اثبات حُدوث الإراده ) در سال 1148 ق ؛ « 4 » ديگرى ملّا خليل بن حاجى بابا قزوينى ، معروف به زركش ؛ « 5 » و سومى آقا خليل بن محمّد اشرف قاينى اصفهانى ( م 1136 ق ) ساكن قزوين ؛ « 6 » و ديگرى سيّد خليل قزوينى ( زنده در 1239 ق ) صاحب تفسير سيّد خليل . « 7 »
2 / 1 . تولّد و وفات
ملّا خليل قزوينى در شهر قزوين ، در سوم رمضان سال 1001 ق ، چشم به جهان گشود . او در همان شهر ، در سال 1089 ق ، در سنّ 88 سالگى دار فانى را وداع گفت . « 8 »
هامش
( 1 ) . جامع الرواة ، ج 1 ، ص 298 .
( 2 ) . برگى از تاريخ قزوين ، حسين مدرسى طباطبايى ، ص 206 ( پاورقى ) .
( 3 ) . تميم أمل الآمل ، ص 60 ؛ الذريعة ، ج 22 ، ص 351 .
( 4 ) . الذريعة ، ج 1 ، ص 88 .
( 5 ) . تميم أمل الآمل ، ص 146 .
( 6 ) . برگى از تاريخ قزوين ، ص 205 - 206 ( پاورقى ) .
( 7 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى ، ج 35 ، ص 262 .
( 8 ) . رياض العلماء ، ج 2 ، ص 262 .