درجهء اوّل تفويض : آن است كه سالك بر نيّت و قصد خود تكيه ، از مكر حق ايمن و از يارى او مأيوس نباشد ، بداند اگر حق متعال به دو قدرت ندهد بر هيچ عملى قادر نيست .
درجهء دوّم تفويض : با مشاهدهء اضطرار است ، سالك مضطراً مىبيند كه عمل او نجاتدهندهء او و گناه او هلاككنندهء او نيست ، هيچ عمل منجى و هيچ گناهى مهلك نيست و سبب موجب اشتغال كسى نمىگردد ، مسبّب است كه امور به يد قدرت لايزالى اوست .
چيزى كه مضطراً سالك را در اين مقام به تفويض مىكشاند اين است كه سالك مىبيند عمل او فى نفسه موجب نجات او نبوده و گناه او بخصوصه سبب هلاك او نمىگردد ، اگر به عنايت به او نظر شود عمل ناقابل او قابل تلقّى شده او را به فلاح و رستگارى مىرساند ، اگر به سبب خلاف و نافرمانى مورد مؤاخذه واقع شود مطرود حق تعالى خواهد بود ، چه كسى نيست كه بتواند حق نعمت و بندگى حق را بجاى آرد ، پس ردّ و قبول حق نه به سبب اعمال و افعال است بلكه با نظر لطف و قهر اوست .
چون حسن عاقبت نه به رندى و زاهدى است * آن به كه كار خود به عنايت رها كند « 1 »
درجهء سوّم تفويض : با مشاهدهء انفراد حق متعال است در حكم ، سالك مىبيند هر حركت و سكونى و هر قبض و بسطى تحت حكم و امر حق تعالى است و درمىيابد كه انصراف از جمع به تفرقه يا از تفرقه به جمع به ارادهء ذات كبريايى الهى است .
هامش
( 1 ) - حافظ .