زمان او پديد آمده است و يا آن كه خود داراى ملكهء نفسانى و قوه و نيرويى قدسى و ملكوتى باشد كه بتواند فروع و جزئيات احكام را از اصول و كليات آن به دست آورده و هر قضيهاى را به ادلّهء مناسب آن ارجاع دهد .
مطالب فوق مجموعهء شرايط و امورى است كه دربارهء مفتى مطلق و مستقل معتبر و لازم مىباشد ، تا بتواند در مورد تمام احكام فرعى و ابواب مختلف فقهى اظهار نظر نموده و مستقلًا فتوا صادر كند .
اگر شرايط و اوصاف مذكور در فردى فراهم آيد بر او واجب است كه در مورد هر مسئلهء فقهى و احكام فرعى مورد نياز خود و ديگران تمام وسع و طاقت و كوشش خود را به كار گيرد تا به توضيح و بررسى آن از طريق ادله تفصيلى بپردازد .
با توجه به مقدماتى كه گذشت و تا اندازهاى عظمت و اهميت مسئله فتوا روشن شد اكنون وقت آن است كه به توضيح روايت حضرت صادق عليه السلام در كتاب « مصباح الشريعة » توجه كنيد .
كسى كه با باطن پاكش و خلوص علم و نيّتش و طهارت ظاهر و باطنش و برهان و مستمسكى از خدايش ، دنبال پيدا كردن احكام شرعى از ادله تفصيليهاش نباشد حق فتوا ندارد و حكم دادن بر او حلال نيست كه فتوا حق نفس زكيّه و باطن پاك از آلودگىها و عقل سالم و نيت خالص و صفاى درون و دارندهء حكمت الهى است .
فتوا دادن ، حكم كردن در مسائل شرعى است و حكم جازم و قاطع در دين الهى جايز نيست مگر به اذن حق و به دليل و برهان قائم از كتاب و سنت .
در صورتى كه مفتى فتوا دهد به تكيه بر حديث يا خبرى از رسول خدا و ائمه عليهم السلام و خود آن خبر و حديث را نديده باشد و جزم و قطع به آن برايش حاصل نشده باشد ، آن مفتى جاهل است و در آن فتوا اهل گناه و معصيت . كه رسول اسلام فرمود : جسورترين شما بر فتوا جسورترين شما بر خداست ! !
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 440
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٤٤٠