آيات در آفاق و انفس و در عالم انوار بروز و ظهور دارند و چطور الهامات ، اشارات و افاضات به خلق مىرسد و تجليات افعالى و صفاتى و ذاتى چگونه است ، به عبارت سادهتر ، مراقبهء او روى مشيت و ارادهء الهى است .
شيطان ، دشمن مراقبت
از آن وقتى كه سالك به مراقبه برمىخيزد ، رقيب سرسخت او نيز مراقبه را شروع مىكند ، مراقبه در حقيقت يك نوع مبارزه است .
مراقب مىخواهد در تمام حالات حق را منظور بدارد ، رقيب اين مراقبه مىخواهد حق را از نظر سالك دور سازد .
مراقب در سير به سوى حق است ، رقيب در اين خيال است كه سالك را از طريق حق منحرف سازد .
مراقب به طاعات و عبادات روى مىآورد ، رقيب او را به سوء و فحشا امر مىكند ، او رو به عفاف و كفاف مىرود ، اين به فقر و تنگدستى او را مىترساند .
سالك مىخواهد به ياد حق متذكر باشد ، رقيب او را به فراموشى مىكشاند ، او از وعده غرور و مكر كنار مىكشد ، اين به مكر و وعده و غرور او را مىفريبد و بالاخره اين جنگ و گريز هست تا يكى از اين دو به ديگرى غالب شود ، اگر هوا ، نفس و شيطان غالب شود كار سالك زار است .
[ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً ]
« 1 » .
مسلماً به زيان آشكارى دچار شده است .
اگر سالك غالب گردد .
هامش
( 1 ) - نساء ( 4 ) : 119 .