فرمودهاند كه به نور عقل كه از آثار انوار و فرشتگان است ، تلبيس و مكر شيطان كشف مىكند تا وى را رسوا شود و هيچ فتنه نتواند انگيختن ، چنان كه رسول صلى الله عليه و آله گفت :
هر آدمى را شيطانى است و مرا نيز هست ليكن خداى تعالى مرا بر وى نصرت داد تا مقهور من گشت و هيچ شر نتواند فرمود و نيز آدمى را فرمودهاند كه اين خنزير حرص و شهوت و كلب غضب را به ادبدار و زير دست تا جز به فرمان وى نخيزد و ننشيند ، اگر چنين كند وى را از اين اخلاق و صفات نيكو حاصل شود كه آن تخم سعادت وى باشد و اگر به خلاف اين كند و كمر خدمت ايشان بربندد در وى اخلاق بد پديد آيد كه تخم شقاوت وى گردد « 1 » !
تكلف در اعمال
انبياى عظام و ائمهء بزرگوار و كتب آسمانى و ناصحان مشفق و عارفان پاك دل مردم را به عقايد صحيح و ناصحيح ، اعمال خوب و بد ، حسنات و رذائل اخلاقى آشنا نموده و راه آراسته شدن به تمام نيكىها و پيراسته شدن از تمام بدىها را به انسان آموختهاند .
انسان غرق انواع نعمتهاى متصل و منفصل مادى و متّصل و منفصل معنوى است و هيچ جاى عذرى براى او باقى نيست ، با اين لطف و كرمى كه حضرت حق ، در حق او روا داشته روا نيست كه اين نعمتهاى گران را در راه رسيدن به كمال مصرف نكند و از آن بدتر اگر بخواهد بر عبادت و اطاعت بر نخيزد از روى جبر و تكلّف و بىرغبتى باشد كه به فرموده حضرت صادق ، در ابتداى روايت باب تكلّف :
هامش
( 1 ) - كيمياى سعادت : 10 - 18 ، عنوان اول .