و فلسفى و عرفانى مراجعه كنيد ، ببينيد با چه دنياهاى با عظمتى روبرو مىشويد آن گاه در اين دو قسم نعمت معنوى فكر كنيد كه انديشه و فكر در اين دو صورت از انديشه و فكر در آن دو صورت مادى واجبتر و لازمتر است ، بنگريد و دقت نماييد كه آيا اين همه نعمت بدون هدف در اختيار انسان گذاشته شده است ؟ !
مگر نه اين است كه عقل و وجدان و شرع و دين حكم مىكنند و به حق قضاوت مىنمايند كه اين چهار نوع نعمت : دو نوع نعمت مادى و دو نعمت معنوى براى اين است كه انسان در درجهء اول به اين نعمتها معرفت پيدا كند كه از كيست و چيست و براى چه به انسان مرحمت شده و در درجهء بعد اين نعمتها را در راه رشد و كمال خويش مصرف كند و به لقا و قرب و وصال حضرت محبوب برسد كه انسان در برابر نعمتهاى مادى و معنوى داراى مسؤوليتهايى سنگين و وظايفى مهم و تكاليفى فوق العاده است !
[ فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ ]
« 1 » .
به پروردگارت سوگند ، قطعاً از همهء آنان بازخواست مىكنيم .
[ ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ]
« 2 » .
آن گاه شما در آن روز از نعمت ها بازپرسى خواهيد شد .
آن گاه در روز قيامت ، از جميع نعمتهاى مادى و معنوى اعم از بدن ، اعضا و جوارح ، روح و عقل ، نفس و قلب ، مال و منال ، عمر و جوانى ، خوراكى و پوشاكى ، مسكن و مأوى ، نبوت و ولايت ، قرآن و معارف به طور حتم از انسان مؤاخذه خواهد شد و او بايد در برابر تمام نعمتهايى كه به او براى رشد و كمال مرحمت شده ، پاسخگو باشد ! !
هامش
( 1 ) - حجر ( 15 ) : 92 - 93 .
( 2 ) - تكاثر ( 102 ) : 8 .