هر كه در خُلق نيكو زيادهتر است در طريق حق ، او غالبتر است و حق تعالى رسول اللّه صلى الله عليه و آله به خلق خوش بستوده است و خلق او را در سورهء قلم عظيم خوانده كه :
[ وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ]
« 1 » .
و يقيناً تو بر بلنداى سجاياى اخلاقى عظيمى قرار دارى .
و بنياد خلق نيكو بر دو چيز است :
يكى آن كه : هر چه توانى بكنى ، به قول و فعل و در آن تهاون و سستى نكنى .
دوم آن كه : خود را از آن نگاهدارى كه از تو رنجى به ظاهر و باطن كسى رسد و اين معنى از كسى درست آيد كه او را سه وصف باشد :
اول و دوم : علم و معرفت است آن كه بداند كه همهء خلق در اخلاق و صفتهاى ذاتى خود محبوس و گرفتارند و جمله خواهند كه از ايشان خُلقها و صفتهاى پسنديده در وجود آيد .
اما بعضى از ايشان ندانند و راه بدان كه چنان بهتر است و بعضى اگر چه دانند نتوانند و طاقت ندارند كه چنان كه دانند كه بهتر است زندگانى كنند ، پس بدين معرفت از ايشان به قدر و طاقت و توانستن ايشان راضى شوى از ايشان و دوام كرم است و سخاوت ؛ زيرا كه به سخاوت نيكويىها توان كردن در داد و ستد و كارها .
سوم : صبر است ؛ زيرا كه به قوت صبر با خلق سازگارى توان كردن و تحمل ايذا و بد خلقى ايشان كردن .
و مشايخ گفتهاند :
خُلق آن است كه هر چه به تو رسد از قضاى حق و جفاى خلق آن را قبول كنى
هامش
( 1 ) - قلم ( 68 ) : 4 .