هم بر آن طريق پيش آمد كه اول و گفت : در خانه چيزى نيست و همچنين مىكرد تا سه بار و بر وى هيچ تغيّرى نيافت ، بعد از آن به مدح او در آمد و خُلق او بستود ، ابو عثمان گفت : مرا مدح مكن به خُلقى كه در همه سگان يافت مىشود ؛ زيرا كه سگ را نيز چون بخوانند بيايد و چون برانند وزجر كنند بازگردد ! !
و لقمان حكيم با فرزند خود گفته است :
سه كس را در سه وقت بتوان شناخت : حليم را در وقت غضب و شجاع را در وقت جنگ و دوست را در وقت حاجت « 1 » .
و از احاديث ربانى كه در انجيل آمده است يكى اين است كه :
بندهء من اگر تو مرا ياد كنى در آن وقت كه تو در خشم روى ، من نيز تو را ياد كنم و آن وقت كه من در خشم باشم با تو .
و طريق طالب صادق آن است كه در اين ادب ، نفس خود را رياضت دهد و در اين وصف به غايت بكوشد ؛ زيرا كه خوش خويى در اين طريق اصلى عظيم است و در رتبتى تمام ، در دنيا و آخرت و بدخويى نقصانى قوى است و عيبى زشت در دنيا و آخرت « 2 » .
رنج ايام ببايست فراوان ديدن * خوار گيتى شدن و محنت دوران ديدن
در پى گنج بسى رنج ببايد بردن * بىتعب مىنشود گنج به دامان ديدن
بايد از بهر وصال رخ محبوب همى * كوه و صحرا و در و دشت و بيابان ديدن
هامش
( 1 ) - شرح نهج البلاغة ابى ابى الحديد : 11 / 219 .
( 2 ) - مناهج الطالبين : 110 .