( حيلتها و مكرهاى شيطان )
بدان كه كيدهاى شيطان با آدمى در باب طاعت از هفت وجه است :
اول او را از طاعت نهى كند به هر طريق كه تواند كرد ، اگر خداى نگاه دارد و الهام دهد و شيطان را رد كند ، بدان كه گويد من محتاجم به طاعت كه لابد زاد آخرت از اين دنياى فانى برمىبايد داشت ، چون بدانست ديگر باره به تسويف « 1 » بفريبد گويد ، لحظهء ديگر بكن اين طاعت ، يا فردا بكن يا وقتى ديگر .
اگر عصمت خداى تعالى در رسد و گويد : اگر عمل امروز به فردا اندازم از آن فردا كى كنم ؟ چون هر روزى را طاعتى و عملى جداگانه هست چون از اين كيد نااميد شود گويد اكنون تعجيل كن زود زود تا فارغ شوى .
اگر خداىتعالى الهام دهد و گويد : عمل اندك تمام به از عمل بسيار ناتمام پس ديگر بار بر آن دارد كه عمل تمام كند براى ريا مردمان را و مرايات ايشان را ، پس خداى تعالى الهام دهد ، ديدن خلق چه فايده دارد ، ديدن خدا مرا كفايت است ، پس ديگر باره در عجب اندازد بنده را ، گويد : تو عظيم بزرگ كسى و بيدار بندهاى ، پس اگر خداىتعالى عصمت و توفيق دهد گويد : اگر چنين است المنة للّه والحمدللّه و اين توفيقى است كه خداى تعالى مرا بدان مخصوص كرده عمل مرا به فضل خود قيمتى نهاده است و اگر نه فضل او بودى قيمت عمل من در جنب نعمت او كه بر من است و در جنب معصيت من او را هيچ نبودى ، پس از ديگر در آيد و اين در ششم است و حيلت عظيم كه الا مرد سخت بيدار كه بدان مطلع گردد و آن ، آن است كه بنده را گويد تو در سر جهد ميكن و مجاهده فرو مگذار كه خداى بر خلق
هامش
( 1 ) - تسويف : امروز و فردا كردن ، سر دوانيدن .