اهل رياضت و سالكين و از اهل عبادت و ناسكين و همين طور حالات و درجات اهل شقاوت از كفار و محجوبين و منافقين و اهل معصيت و فاسقين مذكور است .
ولى آنچه به حال عموم بيشتر فايده داشته باشد ، بيشتر مذكور و با صراحت لهجه است و آنچه براى يك طبقهء خاصه مفيد است ، به طريق رمز و اشاره مذكور است مثل :
[ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ]
« 1 » .
خشنودى و رضايتى از سوى خدا [ كه از همهء آن نعمت ها ] بزرگتر است .
و آيات لقاء اللّه براى آن دسته و مثل :
[ كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ ]
« 2 » .
اين چنين نيست كه آنان مىپندارند ، بلكه اينان در آن روز از پروردگارشان محجوباند .
براى دستهء ديگر و در اين قسم يعنى در قسم تفصيل معاد و رجوع الى اللّه معارفى بىشمار و اسرارى بس دشوار مذكور است كه اطلاع بر كيفيت آنها جز به سلوك برهانى يا نور عرفانى نتوان پيدا كرد .
قرآن با روشنترين و واضحترين طرزى وجود خداى يگانه را در سورههاى 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 17 - 18 - 34 - 39 - 40 - 42 - 59 - 112 تعليم مىدهد .
خداوند آفرينندهء همهء اشيا است ، سورههاى 16 - 17 نيكو و رحيم است ، سورههاى 3 - 6 - 10 - 40 و حتى كسانى را كه نسبت به او سپاسگزار نيستند حفظ و حمايت مىكند ، سورههاى 3 - 9 - 64 و از كسانى كه به او تعرض مىكنند در
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) : 72 .
( 2 ) - مطففين ( 83 ) : 15 .