غشاى مخاطى كه مجارى تنفّسى را مفروش مىكند ، محتوى گيرندههايى است كه به موادّ محرّك ، حساس هستند . يك مادّهء محرك از قبيل ؛ فلفل در بينى توليد يك عطسه مىكند ، وجود يك تكهء كوچك نان در حنجره يا ناى سبب يك حملهء سرفه مىشود ، رفلكسهايى كه توسّط تحريك گيرندههاى مخاط مجارى تنفّسى ايجاد مىشوند از نوع حفاظتى بوده و تمايل دارند جسم محرك را از بدن خارج كنند .
اعمال مكانيكى تنفس را كه چگونگى حركت هوا را به داخل ريهها و بالعكس تعيين مىكنند و نيز كنترل حركت عضلات تنفّسى توسّط دستگاه عصبى مركزى از راه رفلكسهايى كه توسط گيرندههاى فشارى و گيرندههاى شيميايى شروع مىشوند مىتوان به طريق زير خلاصه كرد :
مركز تنفّس پياز مغز تيره ، امواج عصبى را از راه اعصاب حركتى به عضلات بين دندهاى و ديافراگم مىفرستند ، ميزان تخليهء مركز پياز مغز تيره تحت تأثير مراكز مجاور در پل مغزى موسوم به مركز آپنوستيك و مركز پنوموتاكسيك و همچنين تحت تأثير گيرندههاى حسى موجود در ريهها و سينوسهاى سباتى و آئورتى و نيز گيرندههاى شيميايى موجود در پياز مغز تيره و اجسام سباتى و آئورتى قرار مىگيرد .
امواج عصبى مركز بر اين گيرندهها كه تعداد و دامنهء تنفّس را تعيين مىكنند ، توسط احتياجات متغيّر بدن ، به اكسيژن و نيز دفع انيدريدكربنيك تغيير مىكند .
كنترل كنندههاى متعدّد ميزان اكسيژن و انيدريدكربنيك در خون و بافتها براى نگاهدارى مقادير مناسب از اين گازها در بدن با يكديگر همكارى مىكنند .
خوانندگان عزيز ! اين گوشهء بسيار مختصرى از دستگاه با عظمت تنفس بود كه خداوند مهربان از باب لطف و محبّت ، به انسان عطا كرده و كمترين اختلالى در اين دستگاه باعث زحمت فوق العادهء بشر و رنج و مرارت او خواهد شد . آيا براى هر
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 306
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٣٠٦