دو بار « اشهد ان محمداً رسول اللّه » ، يعنى راه حق ، شناخت حق و قبولى عمل در درگاه حق ، بسته به اتصال هستى انسان به رسول خداست ، آن انسان كريمى كه خداوند بزرگ به وسيلهء او ، خود و قوانين و حلال و حرام و بهشت و دوزخ و ملك و ملكوت و ائمهء طاهرين عليهم السلام و قواعد زندگى سالم را به انسان شناساند و بدون تعليم گرفتن از او و منهاى اسوه قرار دادن او ، محال است انسان به جايى و به چيزى برسد ، شهادت به رسالت او در حقيقت نفى تمام مكتبهاى غيرالهى است و عينيّت اين شهادت در زندگى و حيات است كه انسان را به دو بال علم و عمل آراسته كرده و به سوى مقام قرب به پرواز درمىآورد .
دو بار به عنوان استحباب مؤكد و هنگامى كه خطرى جدّى ، حقيقت اسلام را تهديد كند ، به عنوان واجب الهى : « اشهد ان اميرالمؤمنين علياً ولىّ اللّه » ، به اين معنا كه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله ، راه پيامبر صلى الله عليه و آله و صراط قرآن و شرع الهى و جادهء مستقيم خداوندى و حقيقت و شيرينى دين و علت العلل اتصال آدمى به حق ، على عليه السلام است .
دو بار « حى على الصلاة » ؛ شتاب به نماز كنيد ، آن حقيقتى كه شما را از فحشا و منكر باز مىدارد ، آن واقعيتى كه سبب اتّصال شما به حضرت جانان است ، آن عروة الوثقايى كه اگر در زندگى شما نباشد درِ خير دنيا و آخرت به روى شما بسته است .
دو بار « حى على الفلاح » ، دو بار « حى على خير العمل » و باز دو مرتبه « اللّه اكبر » و دو بار هم « لا إله إلّا اللّه » ، اين اذكار عاليه را صبح و ظهر و عصر و مغرب و عشا ، مؤذّنين عارف مىگويند و بايد بگويند ، تا با گفتن خود ، گوش جان بندگان را نوازش داده و آنان را به سوى حق بخوانند و از غير دوست منصرف نمايند و مىدانند كه مستحب است با شنيدن صداى اذان ، انسان با مؤذن هماهنگى كرده
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 270
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٧٠