خود در مدينه ايراد كردهاند و در آن سخنرانى در بخش اولش به بسيارى از گناهان و معاصى و عقوبت اخروى آنها اشاره فرمودهاند ، بسنده كنم ؛ شايد عزيزى با مطالعهء اين قسمت از سخنرانى به خود آمده و اگر در راه ضلالت و گمراهى است از آن راه شيطانى برگشته و نجات ابدى خود را تضمين نمايد . تمام اين سخنرانى را دانشمند بزرگ شيعه امين عادل و ثقهء حافظ شيخ صدوق رحمه الله در پايان كتاب پر ارج « عقاب الاعمال » آورده ، شما مىتوانيد براى يادگيرى بهتر ، به آن كتاب تربيتى مراجعه كنيد .
عبداللّه بن عباس مىگويد :
رسول بزرگوار اسلام صلى الله عليه و آله چند روز قبل از وفاتش براى ما يك سخنرانى كرد و آن آخرين سخنرانى حضرت بود كه در مدينه ايراد كردند و پس از اين خطبه طولى نكشيد كه از دنيا رفت و به جوار رحمت حضرت حق شتافت ، آن چنان موعظهاى كرد كه چشمها پر از اشك شد و دلها نسبت به آن تپيد و بدنها به لرزه افتاد و اعصاب شنوندگان تحريك شد ، نخست به بلال فرمود : مردم را دعوت كن ؛ همهء مردم جمع شدند و خود آن حضرت هم به مسجد آمد و بالاى منبر رفت . در ابتداى گفتار سه مرتبه به مردم فرمود : پيش آييد و جاى را براى ديگران كه پشتسر هستند باز كنيد ، همه پيش آمدند و به يكديگر نزديك شدند ، آنچنان كه جايى نماند ؛ به پشتسر نظر كردند ، كسى را نديدند ، باز فرمود : نزديك آييد و ديگران را جاى دهيد . مردى گفت : يا رسول اللّه ! براى كه جا باز كنيم ؟ فرمود : براى فرشتگان ؛ آنگاه فرمود : آنان چون با شما باشند در پيش رو يا پشتسر شما نباشند ، بلكه در جانب راست و چپ شما قرار خواهند گرفت .
مردى گفت : يا رسول اللّه ! چرا و به چه علت آنان پيش رو و پشتسر ما نباشند ؟ آيا از جهت برترى ما بر ايشان است يا برترى آنها بر ما ؟ فرمود : شما از
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 204
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٠٤