و انسان وقتى فجايع آن شب را مطالعه مىكند بىاختيار با خود مىگويد :
قلب بشر از چه جنون وحشيانهاى آكنده است ؟ و اين است ماجراى مخوف در شب بيست و سوّم و بيست و چهارم اوت در عرفه ، روز سن بارتلمى نواى شوم مصيبت از تمام ناقوسهاى پاريس طنين افكند ؛ با اين علامت قتل عام هوگنوها كه در خواب غافلگير شده بودند آغاز شد ، جنگ در روزهاى بعد ادامه يافت و به ولايات كشيده شد ، بنا به تخمين معاصران در اين واقعه بيش از سىهزار تن كشته شدند .
قتل عام هوگنوها و سوختن خانههاى آنها و غارت اموال سه روز ادامه داشت ، كوچهها از اجساد مردان ، زنان و كودكان پوشيده بود ! !
پاپ رم از شوق به هيجان آمد و دستور داد به شكرانهء پيروزى بر كافران ، رم را آذين بندند و چراغان كنند ! ! « 1 » آيا شما ، پاپها ، كشيشان و اسقفهايى را كه به چنين جنايات فتوا مىدادند و به خاطر كشته شدن و سوختن هزاران زن و مرد و كودك واقعاً بىگناه و نابود شدن صدها دانشمند ، دستور چراغانى و آذينبندى مىدادند ، بىسواد مىدانيد ؟
به طور قطع جواب منفى است ؛ آنها به فرمودهء قرآن هم عالم به تورات و انجيل بودند و هم مىدانستند حق با مردم است ؛ ولى علم آنها پوشيده از هوى بود ، به همين خاطر امام صادق عليه السلام در روايت مورد شرح مىفرمايند :
علم بايد از هوى خالى باشد .
عالمان هوىپرست ، اساس حكومت بنىاميه
كسى نيست كه بنىاميه را از پليدترين چهرههاى ننگين بشرى نداند ؛ كسى
هامش
( 1 ) - رويدادهاى مهم تاريخ جهان : 206 .