اللّهُ عَزَّوَجَلَّ : [
إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ]
« 1 »
. « 2 »
پبامبر اسلام صلى الله عليه و آله فرمود : خداوند چيزى در ميان بندگان بالاتر از عقل قسمت نكرده ، پس خواب عاقل برتر از بيدارى جاهل است و افطار خردمند بالاتر از روزهء جاهل است و ماندن انديشمند بهتر از سفر بىخرد است ؛ نبىّ و رسولى مبعوث نشد مگر اين كه خداوند عقلش را كامل كرد و عقل هر پيغمبرى از عقول تمام امّتش برتر بود ، آنچه را پيامبر در درون نيّت مىكند ، به خاطر برترى عقلش از كوشش كوشندگان بالاتر است ؛ خردمند ، فرايض الهى را جز از طريق خط عقل و خرد بجاى نمىآورد ، عابدان با جميع عبادتشان از نظر ثواب و بهره به پاى عاقل نمىرسند ، به حق ، عقلا همان صاحب مغزانى هستند كه خداوند دربارهء آنان فرمود : فقط خردمندان [ بينادل ] متدكّر [ حق ] مىشوند .
قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إِذا بَلَغَكُمْ عَنْ رَجُلٍ حُسْنُ حالِهِ فَانْظُرُوا فى حُسْنِ عَقْلِهِ فَإِنَّما يُجازى بِعَقْلِهِ « 3 » .
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : هرگاه خبر نيكى حال كسى به شما رسيد ، در حسن خردش بنگريد ؛ زيرا جزاى فردا با توجّه به عقل آدمى است .
رُوِىَ عَنْ ابْنِ عبّاسٍ أنَّهُ قالَ : أَساسُ الدِّينِ بُنِىَ عَلَى الْعَقْلِ ، وَفُرِضَتِ الْفَرائِضُ عَلَى الْعَقْلِ ، وَرَبُّنا يُعْرَفُ بِالْعَقْلِ ، وَيُتَوَسَّلُ إِلَيْهِ بِالْعَقْلِ ، وَالْعاقِلُ أَقْرَبُ إِلى رَبَّهِ مِنْ جَميعِ الْمُجْتَهِدينَ بِغَيْرِ عَقْلٍ ، وَلَمِثْقالُ ذَرَّةٍ مِنْ بَرِّ الْعاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ جِهادِ الْجاهِلِ أَلْفَ عامٍ « 4 » .
هامش
( 1 ) - رعد ( 13 ) : 19 .
( 2 ) - المحاسن : 1 / 193 ، باب العقل ، حديث 11 ؛ بحار الأنوار : 1 / 91 ، باب 1 ، حديث 22 .
( 3 ) - الكافى : 1 / 12 ، كتاب العقل والجهل ، حديث 9 ؛ بحار الأنوار : 1 / 93 ، باب 1 ، حديث 24 .
( 4 ) - روضة الواعظين : 1 / 4 ، مجلس فى ماهية العقول ؛ بحار الأنوار : 1 / 94 ، باب 1 ، حديث 28 .