وَمَطِيَّةُ الْمَرْءِ الْعَقْلُ ، وَلِكُلِّ شَىْءٍ غايَةٌ وَغايَةُ الْعِبادَةِ الْعَقْلُ ، وَلِكُلِّ قَوْمٍ راعٍ وَراعِى الْعابِدينَ الْعَقْلُ ، وَلِكُلِّ تاجِرٍ بَضاعَةٌ وَبَضاعَةُ الْمُجْتَهِدينَ العَقْلُ ، وَلِكُلِّ خَرابٍ عِمارَةٌ وَعِمارَةُ الآخِرَةِ الْعَقْلُ ، وَلِكُلِّ سَفَرٍ فُسْطاطٌ يَلْجَئُونَ إِلَيْهِ وَفُسْطاطُ الْمُسْلِمينَ العَقْلُ « 1 » .
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : براى هر چيزى ابزار و ساز و برگى است ، ابزار و ساز و برگ مؤمن عقل است و براى هر چيزى مركبى است و مركب مرد عقل است و براى هر چيزى نهايتى است و نهايت عبادت عقل است و براى هر قومى چوپانى است و چوپان عابدان عقل است و براى هر تاجرى مالالتجارهاى است و مال التجارهء كوشش كنندگان عقل است و براى هر خرابى آبادى است و آبادى آخرت عقل است و براى هر سفرى خيمهاى است كه مسافران به آن پناه مىبرند و خيمهء مسلمانان عقل است .
در توضيح عظمت عقل و بلندى مرتبهء فكر و انديشه ، وسعت روايات به اندازهاى است كه بزرگان دين ، كتاب مستقلّى تحت عنوان كتاب « عقل و جهل » دارند ، شما مىتوانيد تمام روايات اين مسئله را در جلد اوّل « بحار الأنوار » و « الكافى » ملاحظه كنيد .
در هر صورت عقل در عالم خلقت جايى بس بلند دارد و مىتوان گفت كه عقل بر درخت آفرينش پر بهاترين ميوه است و حقيقتى است كه انسان بواسطه آن به درك حقايق موفق مىگردد و هم اوست كه علّت برترى انسان بر اكثر موجودات است و هم اوست كه در مذهب شيعه در طول قرآن و سنّت است و هم اوست كه اگر با قرآن و روايات و علوم مفيده تغذيه شود ، به مقام والاى كمال مىرسد
هامش
( 1 ) - مستدرك الوسائل : 11 / 206 ، باب فى وجوب طاعة العقل ، حديث 12750 ؛ بحار الأنوار : 1 / 95 ، باب 1 حديث 44 .