و مثال تعلّق روح انسانى به قالب و آفات چنان است كه شخصى تخمى دارد ، اگر بكارد و پرورش بدهد ، يكى صد تا هفتصد مىشود و اگر آن تخم نكارد از آن نوعى انتفاع توان گرفت ، و ليكن چون تخم در زمين اندازد و پرورش ندهد خاصيّت آن خاك است كه تخم را بپوساند و استعداد آن را باطل كند .
پس تخم روح انسانى را پيش از آن كه در زمين قالب اندازند ، استعداد كلام حق حاصل داشت چنانچه از عهد ، [
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ ]
جواب باز داد و اهليّت جواب « بلى » باز نمود ، اگرچه اين مزارع براى آن است تا بينايى و شنوايى و گويايى كه داشت ، يكى صد و هفتصد شود .
ليكن تا تخم روح را آب ايمان و تربيت عمل صالح نرسد ، حال وى در عين خسران است ، از آن بينايى و شنوايى و گويايى حقيقى محروم مانده و چون آب ايمان و تربيت عمل صالح به او رسد تخم نموّ نمايد و از نشيب زمين بشريّت قصد علوّ عالم عبوديّت كند و از دركات خلاصى يابد و هر قدر كه تربيت يابد به آن قدر ، درجات نجات كه عبارت از جنان است ، به او مىرسد و چون به مقام ثمرگى رسد كه مرتبهء معرفت است از جملهء اهل اللّه و خاصّه شود .
و اگر العياذ باللّه تخم روح آب ايمان و تربيت عمل صالح را ادراك نكند ، در زمين بشريّت بپوسد و طبيعت خاكى گيرد و به خاصيّت وى مخصوص شود كه [
وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ ]
« 1 »
.
و در خسران ابدى بماند كه [
خالِدِينَ فِيها أَبَداً ] . *
ابتدا كه طفل به وجود مىآيد و هنوز حجب مستحكم نشده است و نوعهد و قريب به حضرت است و ذوق انس حضرت باقى است ، در حال كه از مادر جدا
هامش
( 1 ) - اعراف ( 7 ) : 176 .