مقام و حالات گوناگون تزكيهء نفس ، مانند مكاشف و الهام و جذبه و ذوق و اشتياق شنيده بود ، حالا از روى عمل و يقين احساس مىنمايد و قوّت قلب و قوّهء توكّل و ايمان و اعتمادش بر الطاف و فيوضات و هدايت پروردگار روز به روز قوىتر مىگردد .
5 - نفس مطمئنّه
در مرحلهء چهارم ، با وجود تكامل يافتن قوّهء تعقّل و ارادهء عقلى ، باز زندگى انسان خواه فردى خواه اجتماعى ، بكلّى از خطا و گناه آزاد نخواهد ماند ، چون كه قواى نفسانى و حيوانى بكلّى ريشهكن نشده و به عبارت درستتر تبديل به قواى روحانى نگشته و هنوز خام و نارساند .
از اينرو در اكثر اوقات ، همان قواى حيوانى سر خود را بلند كرده و اظهار حيات و زور و قدرت خواهند نمود .
اين حال در زندگى عارف سالك بارها پيش مىآيد و گاهى اوقات او را گرفتار وحشت و حيرت و نوميدى مىسازد ، وى راهبران بينادل كه اين تجربهها را پشتسر گذاشتهاند ، از پيدايش اين احوال ما را آگاهى و دلدارى دادهاند . پس در اين حال و در اينگونه برگشتها و تنزّلهاى ناگهانى نبايد دل از دست داد و نوميد و مضطرب گرديد ، بلكه بايد به مراقبت افزود و با جان و دل آن حادثههاى ناگوار و حالهاى پر اضطرار را پذيرفت و به رفع آنها كوشيد ؛ زيرا كه شرط سلوك و مقتضيات تزكيهء نفس همين است .
ولى در اين مرحله كه نفس عنوان صفت مطمئنّه به خود مىگيرد ، طورى در مقام خويش استوار و پا فشار و برقرار خواهد بود كه ديگر ترس لغزيدن و پايين افتادن و مغلوب هوسها و فريبهاى نفس حيوانى و گرفتار وساوس شيطانى شدن باقى نخواهد ماند .