و كسى كه [ در راه خدا ] بكوشد فقط به سود خودش مىكوشد .
اين سه مرحلهء نخستين براى سالك دورهء غلبه و تسلّط بر نفس است و وظيفهء او مراقبت و هدايت و بلكه گاهى جنگ با نفس مىباشد .
در اين مراحل بايد سينه را به سختىها و زحمتها و رنجهاى فراوان سپر ساخت ، ولى به اين معنا بايد يقين داشت كه هيچ رنج و دردى بىسود و بدون مكافات نمىماند .
در اين رنجها و كوششها مقصود كشتن نفس نيست ، بلكه رام كردن او و انداختن قوايش در مجراهاى جديد صالح سودمند و علوى است ، به طورى كه همهء هوسها و حسها با الهام گرفتن از وحى ، خادم قلب پاك و ارادهء عقلى و الهى نفس ناطقه شوند .
4 - نفس عاقله يا ملهمه
در اين مرحله قوّهء تعقّل نشو و نماى كامل و با قوهء ارادهء عقلى تجلّى و ظهور مىكند .
در اين مرحله فقط عقل حكمفرما گشته و به وسيلهء ارادهء عقلى نيز احكام و اوامر عقل در همهء شؤون زندگى جارى خواهد گشت :
[
وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها * فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها ]
« 1 »
.
و به نفس و آن كه آن را درست و نيكو نمود ، * پس بزهكارى و پرهيزكارىاش را به او الهام كرد .
اين دوره را بنابر آيات گذشته از اين رو مرحلهء نفس ملهمه مىتوان ناميد كه در نفس سالك ، نخستين بار پرتو الهام ربّانى نورپاش مىگردد .
هامش
( 1 ) - شمس ( 91 ) : 7 - 8 .