1 - نفس امّاره
در اين مرحله - چنان كه در سورهء يوسف آيهء 53 بدان اشارت رفته - نفس حيوانى در زندگى انسان غلبهء كامل و سلطهء شديد دارد . با بودن حالت امّارة بالسّوء ، نفس ناطقه به هيچ وجه نمىتواند رخسارهء ملكوتى خود را تجلّى دهد . در اينگونه مردم جز آثار حيوانيّت و بهميّت سر نمىزند . همهء كارها و حركات و سكنات انسان در اين مرتبه نشانى از طبيعت حيوانى است و نفس او هميشه به شرارت و بدى امر مىكند .
انسان آلوده به گناه بايد بداند هنوز دچار نفس امّاره است و تغذيهء نفس با گناه همراه با خسارت ابدى است .
انسان در اين مرتبهء پايين ، فرق زيادى با حيوان ندارد و بلكه در پارهاى خصوصيّات از حيوان پستتر است .
اين نفس امّارهء خطرناك امروزه در اكثريّت مردم روى زمين و حتّى در ميان ملل متمدّن كه غرق هوسرانى و مادّهپرستى هستند نفوذ و غلبه دارد .
انسان سالك در اين مرحله بيشتر با غلبه كردن به قوّههاى حيوانى و مادّى جسم سر و كار دارد و بايد آنها را براساس قواعد الهى رام كند .
2 - نفس لوّامه
در اين مرحله كه آيهء دوم سورهء قيامت به آن اشاره دارد ، قواى عقلى كمكم شروع به نشو و نما مىكند و انسان بيدار شده ، ميان كارهاى نيك و بد تميز مىدهد و يك حسّ درونى در دل او پيدا مىشود كه او را از ارتكاب بدى مىترساند ، ولى اين امر درونى هنوز ضعيف است و تأثير سنگينى ندارد ، آنچه هست اين است كه پس از