فراوانى نعمت ، باعث مىشود پردههاى غفلت و غرور بر روى چشمان ضخيمتر شود ، تا آن جا كه راه بازگشت براى آنان غيرممكن گردد و اين همان عذاب استدراجى خداوند است و به تعبير ديگر بدترين نوع گمراهى ، آن است كه خداوند انسان را به حال خود واگذارد و در گناه و معصيت به او مهلت دهد .
خداوند متعال در قرآن كريم مىفرمايد :
أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُم بِهِمِن مَّالٍ وَ بَنِينَ * نُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَ تِ بَل لَّا يَشْعُرُونَ » « 1 »
آيا گمان مىكنند افزونى و گسترشى كه به سبب مال و اولاد به آنان مىدهيم ، * در حقيقت مىخواهيم در عطا كردن خيرات به آنان شتاب ورزيم ؟ [ چنين نيست ] بلكه [ آنان ] درك نمىكنند [ كه ما مىخواهيم با افزونى مال و اولاد ، در تفرقه ، طغيان ، گمراهى و تيرهبختى بيشترى فرو روند . ]
امير المؤمنين عليه السلام نيز نه تنها به كفّار ، بلكه به تمامى اقشار جامعه اعم از مؤمن و كافر هشدار مىدهد كه مواظب عذاب استدراجى خداوند باشند ، مبادا مهلت دادن و تأخير در عذاب باعث بيشتر شدن غفلت انسانى از توبه و بازگشت شود .
امام على عليه السلام در نهج البلاغه مىفرمايد :
انَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ فى ذاتِ يَدِهِ فَلَمْ يَرَذلِكَ اسْتِدْراجاً فَقَدْ امِنَ مَخُوفاً . « 2 »
چرا كه به هر كس نعمت وسيع بخشيده شود و آن را مقدمهء كيفر تدريجى به حساب نياورد از برنامهء ترسناكى ، خود را ايمن دانسته .
امام صادق عليه السلام در تفسير آيهء :
وَالَّذِينَ كَذَّبُواْ بَايتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مّنْ حَيْثُ لَايَعْلَمُونَ » « 3 »
و كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند ، به تدريج ازجايى كه نمىدانند [ به
هامش
( 1 ) - مؤمنون ( 23 ) : 55 - 56 .
( 2 ) - نهج البلاغه : حكمت 358 .
( 3 ) - اعراف ( 7 ) : 182 .