هدايت و رستگارى است ، در واقع يك نوع تفضّل و مهربانى از طرف خداوند مقدّر شده تا بنده از خواب غفلت بيرون بيايد و راه توبه پيش بگيرد و با خداى خود آشتى كند . و بدا به حال كسى كه با اين همه لطف خداوند ، باز هم راه اهمال و سستى را پيشهء خود ساخته و دنبال بيرون آمدن از شقاوت و بدبختى است ، پس نبايد بر استدراج و تأخير انداختن خداوند ، غرّه شد و از توبه غافل ماند .
حضرت على عليه السلام در اين باره مىفرمايد :
قَدْ امْهِلُوا فى طَلَبِ الْمَخْرَجِ وَ هُدُوا سَبيلَ الْمَنْهَجِ وَ عُمِّرُوا مَهَلَ الْمُسْتَعْتِبِ . « 1 »
اينان در دنيا براى بيرون آمدن از گمراهى مهلت داده شدند ، و به راه روشن هدايت گشتند ، و فرصت در اختيارشان قرار گرفت ، مانند فرصت دادن به شخصى كه ناراضى را از خود راضى كند .
دوّم : تأخير در عذاب نسبت به كفّار :
از آيات و روايات و احاديث استفاده مىشود كه : مهلت دادن به كفّار و عدم شتاب در عذاب آنان در واقع يك نوع مجازات الهى محسوب مىشود به نام مجازات استدراجى ، يعنى چنين است كه خداوند گناهكاران را طغيانگران جسور و زورمند را طبق يك سنّت ، فورى و سريع مجازات نمىكند ، بلكه درهاى نعمتها را به روى آنها مىگشايد .
هرچه بيشتر در مسير طغيان گام برداند ، نعمت خود را بيشتر مىكند ، و اين از دو حال خارج نيست ، يا اين نعمتها ، باعث تنبّه و بيداريشان مىشود ، كه در اين حال برنامهء هدايت الهى عملى شده است ، و يا اين كه بر غرور و بىخبرى آنان مىافزايد ، كه در اين صورت مجازات ايشان به هنگام رسيدن به آخرين مرحله ، دردناكتر
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه : خطبهء 82 .