حقيقت دعوت خداوند بر اساس برهان عقلى و شرعى براى مكلّفين روشن است تا به سوى معرفت و توحيد و طاعت او رهبرى شوند ؛ ولى دعوت شيطان بر پايهء وسوسهها و تشويقها و زينتهاى حرام صورت مىگيرد تا بندگان خدا را به خود نزديك سازد . سپس در دستان خود نگه دارد و از كج راهها عبور دهد بدون آن كه حكومت بر آنها داشته باشد . تنها او ميل شديد بر ارتكاب گناهى را در نفس آدم فراهم مىسازد و تا مرحلهء انجام آن يارى مىدهد و پس از پايان عمل او را رها مىكند .
از ابن عباس نقل شده كه گفت :
هر چه با قرآن مخالف باشد از گامهاى شيطان است . « 1 » علّامه طباطبائى رحمه الله در اينباره مىنويسد :
« مقصود از پيروى كردن از گامهاى شيطان پيروى از تمام دعوتهاى باطل او نيست ؛ بلكه مقصود پيروى كردن از او در مسائل مربوط به دين است ؛ به اين معنا كه باطل را به لباس و زيور حق مىآرايد و بر روى چيزهاى غيردينى نام دين مىگذارد و انسان هم ندانسته و بدون آن كه متوجّه واقعيت باشد از آنها پيروى مىكند . » « 2 » از اين رو پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله از فتنههاى پديد آمده به وسيلهء شيطان خبر مىدهد و مىفرمايد :
در آينده فتنهها و حوادث گمراه كنندهاى پيش خواهد آمد كه انسان صبح خود را با ايمان آغاز مىكند و شب كه فرا مىرسد به كفر افتاده است ، مگر كسى كه خداى تعالى او را به دانش و آگاهى زنده كرده باشد . « 3 »
هامش
( 1 ) - الدّر المنثور : 1 / 167 .
( 2 ) - تفسير الميزان : 2 / 101 ، ذيل آيهء 208 سورهء بقره .
( 3 ) - كنز العمال : 11 / 125 ، حديث 30882 ؛ الجامع الصغير : 1 / 515 ، حديث 3358 .