در اين كه خداوند انسان را به چه چيز گرامى داشته كه در آيه فوق به طور سربسته مىگويد : ما انسان را گرامى داشتيم ، در ميان اهل تفسير اختلاف است :
بعضى به خاطر اعطاى قوهء عقل و نطق و استعدادهاى مختلف ، آزادى اراده مىدانند .
بعضى اندام موزون و قامت راست .
بعضى موهبت انگشتان كه انسان با آن بسيار كارهاى ظريف و دقيق را مىتواند انجام دهد و همچنين قدرت بر نوشتن دارد .
بعضى به اين كه انسان تقريباً تنها موجودى است كه مىتواند غذاى خود را با دست بخورد .
بعضى به خاطر سلطهء او بر تمام موجودات روى زمين .
و بعضى به خاطر شناخت خدا و قدرت بر اطاعت فرمان او مىدانند .
ولى روشن است كه اين مواهب در انسان جمع است و هيچ گونه تضادّى با هم ندارند ، بنابراين گراميداشت خدا نسبت به اين مخلوق بزرگ با همهء اين موهبت و غير اين مواهب است .
و روح انسان علاوه بر امتيازات جسمى ، مجموعهاى است از استعدادهاى عالى و توانايى بسيار براى پيمودن مسير تكامل به طور نامحدود .
ميان كرّمنا و فضّلنا چه تفاوتى است ؟ نظرات گوناگونى اظهار شده است :
بعضى گفتهاند كرّمنا اشاره به مواهبى است كه خداوند ذاتاً به انسان داده است و فضّلنا اشاره به فضايلى است كه انسان به توفيق الهى اكتساب مىكند .
اين احتمال نيز بسيار نزديك است كه جمله كرّمنا به جنبههاى مادى اشاره مىكند و فضّلنا به مواهب معنوى ؛ زيرا كلمهء فضّلنا غالباً در قرآن مجيد به همين معنا آمده است .
معنى كثير در اين جا چيست ؟
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 307
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٣٠٧