مقامات انسان در عبادت
و در عبادت و تحقّق حقيقت آن آمده است كه :
انسان بايد به سه مقام محو و طمس و محق برسد ، ورنه عبادتش عبادت نخواهد بود .
مقام محو يعنى آن چنان شود كه افعالش در فعل حق فنا گردد ، و به عبارت ديگر ارادهء فعلش ارادهء حق شود .
مقام طمس يعنى آن چنان شود كه صفاتش در صفات حق فانى گردد ، و صفتى جز صفت حق براى وى نماند .
مقام محق يعنى ذاتش در ذات حق فانى گشته تا جايى كه از خود و غير بى خبر شود و خبرى جز ذات حضرت احديّت در ميان نماند .
باز در حديث قدسى آمده :
الإنسانُ سِرّى وَأنَا سِرُّهُ . « 1 »
انسان سرّ من و من سرّ او هستم .
اين حديث نيز مانند حديث قبل با آيات قرآن و معارف الهيّه هماهنگ است ، چنان كه در قرآن مجيد در باب آفرينش انسان تَبارَك اللّهُ أحْسَنُ الْخالِقين » « 2 » فرمود : و او را به عنوان أحْسَنِ تَقْويمٍ » « 3 » ياد كرد . اين نمونه آيات معلوم مىدارد كه انسان سرّ خداست ، و خداوند سرّ او ، و انسان عالم كبير ، و جهانْ عالم صغير است ، و اين همه مربوط به باطن اوست كه تجلّى گاه روح خدايى است : وَنَفَخْتُ
هامش
( 1 ) - منهاج النجاح فى ترجمة مفتاح الفلاح : 2 / 91 .
( 2 ) - مؤمنون ( 23 ) : 14 . خدا كه نيكوترين آفرينندگان است .
( 3 ) - تين ( 95 ) : 4 . كه ما انسان را در نيكوترين نظم و اعتدال و ارزش آفريديم .