سوم اين كه : آنها مىكوشند هر گونه كينه و دشمنى و حسد را از درون دل خود بيرون بريزند و از خداوند رؤوف و رحيم در اين راه يارى مىطلبند و به اين ترتيب خودسازى و احترام به پيشگامان در ايمان و دورى از كينه و حسد از ويژگىهاى آنهاست .
در اين جا برخى از مفسران بدون توجه به اوصافى كه براى هر يك از مهاجران و انصار تابعين در آيه آمده باز اصرار دارند كه همه صحابه را بدون استثنا پاك و منزه بشمرند و كارهاى خلافى كه احياناً بعضى در زمان خود پيامبر صلى الله عليه و آله يا بعد از او مرتكب شدهاند با ديدهء اغماض بنگرند و هر كس را كه در صف مهاجران و انصار و تابعين قرار گرفته ، چشم بسته محترم و مقدس بدانند .
در حالى كه آيات گذشته پاسخ دندان شكنى به اين افراد مىدهد . با اين حال ما چگونه مىتوانيم كسانى را كه فى المثل در جنگ جمل حضور يافتند و روى امام خود شمشير كشيدند ، نه اخوت اسلامى را رعايت كردند و نه سينهها را از غل و كينه و حسد و بخل پاك ساختند ، نه سبقت در ايمان على عليه السلام را محترم شمردند ؛ محترم بشمريم و هر گونه انتقاد از آنها را گناه بدانيم و چشم بسته در برابر سخنان اين و آن تسليم شويم . » « 1 » خداوند در سورهء توبه گروه تابعين را در زمرهء بهشتيان قرار داده است . همانطور كه مىدانيد در هر انقلاب وسيع اجتماعى كه بر ضد نابسامان اجتماعى صورت مىگيرد ، پيشگامانى هستند كه پايههاى انقلاب و نهضت به دوش آنهاست ، آنها در واقع وفادارترين عناصر انقلابى هستند ؛ زيرا به هنگامى كه پيشوا و رهبرشان از هر نظر تنها است گرد او را مىگيرند ، و با اين كه از جهات مختلف در محاصره قرار دارند و انواع خطرها از چهار طرف آنها را احاطه كرده ، دست از يارى و فداكارى برنمىدارند . مخصوصاً مطالعهء تاريخ ، آغاز اسلام را نشان مىدهد كه پيشگامان و
هامش
( 1 ) - تفسير نمونه : 23 / 522 ، ذيل آيهء 10 سورهء حشر .