كه سرچشمهء دگرگونىهاى زيادى در مسائل اسلامى مىشود با نظر عقل و انصاف و وجدان تماشا مىكنيم .
بسيارى از مفسّران اهل سنّت اين حديث را ذيل آيهء فوق نقل كردهاند كه حميد بن زياد مىگويد :
نزد محمّد بن كعب قُرَظى رفتم و به او گفتم دربارهء اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله چه مىگويى ؟ گفت :
جَميعُ أصْحابِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِى الْجَنَّةِ ، مُحْسِنُهُمْ وَمُسيئُهُمْ .
همهء ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در بهشتند اعم از نيكوكار و بدكار و گنهكار .
گفتم : اين سخن را از كجا مىگويى ؟ گفت : اين آيه را بخوان :
وَ السبِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسنٍ رَّضِىَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنتٍ تَجْرِى تَحْتَهَا الْأَنْهرُ خلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ذَ لِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » « 1 »
پيشگامان نخستين از مهاجران و انصار و كسانى كه به نيكى و درستى از آنان پيروى كردند ، خدا از ايشان خشنود است و آنان هم از خدا راضى هستند ؛ براى ايشان بهشتهايى آماده كرده كه از زيرِ [ درختانِ ] آن نهرها جارى است ، در آنجا براى ابد جاودانهاند ؛ اين است كاميابى بزرگ .
سپس گفت : اما دربارهء تابعين شرطى قائل شده و آن اين است كه آنها بايد تنها در كارهاى نيك از صحابه پيروى كنند . ( فقط در اين صورت اهل نجاتند و امّا صحابه چنين قيد و شرطى را ندارند . )
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) : 100 .