قلاوون و اشرف خليل تقريباً هيچ بوده است . پس از سقوط عكا ، بقيه بنادر صليبى چون صور ، صيدا ، حيفا ، بيروت و انطرطوس ، اشغال شد و صليبى ها به كلى از شام رانده شدند . با آنكه نقش نيروى دريايى عرب در جنگهاى باز پس گيرى بندرهاى شام مثبت نبود ، ولى ما حقيقت بزرگى را در اين ماجرا مى يابيم و آن اينكه مسلمانان با آزاد سازى بنادر و سواحل كشور شان به اهميّت پاسدارى از آن پى بردند بويژه كه خطر صليبى همچنان در جزاير نزديك ، در دريايى مديترانه خود نمايى مى كرد . دراين زمان جنبش تازه اى براى نوسازى دريا نوردى عربى به چشم مى خورد ، نمونه آن ، توجّه منصور قلاوون به طرابلس و تعيين يك نماينده براى اداره آنجاست كه از مهمترين وظايف او سرپرستى و نظارت بر دريا و كشتيها « 1 » و بنادر تحت پوشش خود يعنى طرابلس و لاذقيه و انطرطوس و جبله بود . « 2 » همچنين مقريزى اشاره مىكند كه سلطان اشرف خليل بن قلاوون بعد از دوسال از استيلا بر عكا در سال ( 662 ه - 1293 م ) به ايجاد ناوگانى نيرومند همّت گماشت و مصرى ها از هر سو براى مشاهده مانورهاى اين ناوگان آمدند به گونه ايكه در مصر و قاهره خانه اى نماند كه اهلش نيامده باشند و جمعيّت فراوانى گرد آمده بودند . « 3 » پس از اشرف خليل ، برادرش ناصر محمد بن قلاوون ( 693 - 694 ، 698 - 708 ه ، 709 - 741 ه ) به جاى او نشست كه او نيز سياست دريايى برادرش را ادامه داد و براى دفاع « 4 » از سواحل كشورش ، ناوگان تشكيل داد . برخى از فراريان صليبى كه سازمان شان به هم خورده بود ، در جزيره ارواد در سه مايلى دريا ، مقابل شهر انطرطوس در شمال طرابلس حضور داشتند و از آنجا حملاتى را بر بنادر شام به ويژه شهر طرابلس انجام مى دادند . به همين دليل سلطان ناصر محمد تصميم گرفت اين جزيره را اشغال كند ، ناوگانى را آماده ساخت و آن را با سلاح و نيرو و نفت پر كرد و فرماندهى آن را به دريا سالاور « سيف الدّين كهر داش زراق
تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — صفحة 114
مساهمون: احمد مختار العبادى
ص١١٤
هامش
( 1 ) - به ( ابن اياس ، صفحات لم تنشر من بدائع الزهور ، ص 65 - 66 ) مراجعه كنيد .
( 2 ) - قلقشندى ، صبح الاعشى ، ج 22 ، ص 176 .
( 3 ) - به مقريزى ، الخطط ، ج 2 ، ص 194 - 195 مراجعه كنيد .
( 4 ) - همان مدرك ، ج 2 ، ص 195 و السلوك ، ج 1 ، ق 3 ، ص 28 .