تاريخ نيروى دريايى اسلام در مصر و شام (فارسى) — صفحة 148

هايى كه با آنها داد و ستد انجام مى شد از طريق خطوط كشتيرانى كه از ناحيه اى ، مصر را به شام ، قسطنطنيه و دو جزيرهء قبرس و كرت وصل مى كرد ، و يا ازناحيه ديگر آن رابه سرزمين مغرب اندلس و جزيرهء صقليه پيوند مى داد و يا از ناحيه سوّم ، اين كشور رابه حجاز و يمن از ميان درياى سرخ مرتبط مى ساخت ، انجام مى پذيرفت . كشتيهاى بازرگانى براى ورود به عسقلان و سواحل شام از بنادر تنيس و دمياط و اسكندريه مى گذشتند و يا براى رسيدن به صقليه و مغرب و اندلس ، ازاسكندريه و طرابلس شام « 1 » به حركت در مى آمدند . به نظر مى رسد كه شهر اسكندريه به جهت موقعيّتش در شمال غربى دلتاى مصر ، ارتباط دريايى بيشترى از ساير بنادر شمالى مصر ، با بندرهاى مغرب واندلس داشت ، اين موقعيّت ، اسكندريه را نزديكترين بندر مصر به سرزمين مغرب اسلامى قرار داده است و گفتهء ناصر خسروكه : « درياى اسكندريه تاقيروان امتداد دارد » نيز اين مطلب را مورد تأكيد قرار مىدهد . « 2 » كشتيهايى كه از مغرب مى آمدند در مقابل ساحل مغرب و ليبى حركت مى كردند و در بندرهاى تونس و برقه پهلو مى گرفتند تا به اسكندريه مى رسيدند و از آنجا با گذشتن از سواحل مصر مانند دمياط و تنيس ، راهى انطاكيه مى شدند و سپس رهسپار سواحل شام مانند : عسقلان ، قيساريه ، يافا ، حيفا ، عكا ، صور ، صيدا ، بيروت ، طرابلس ، و لازقيه مى شدند . « 3 » امّا بنادر دمياط و تنيس آنگونه كه به نظر مى رسد به جهت نزديكى آنها با مرزهاى شام ، ارتباط تنگاتنگى با آن مرزها داشته‌اند . كالاهايى كه از مغرب ، اندلس ، صقليه و اروپا از طريق درياى مديترانه وارد مى شد ، به بندر اسكندريه مى رسيد و از آنجا از طريق خليج اسكندريه كه از كانال رشيد منشعب مى شد ، به فسطاط منتقل و سپس از راه نيل كه ارتباط بين بنادر شمالى مصر و بين