درآمدند . « 1 »
5 - شركت عشاريات درمراسم جشن
خوشبوكردن استوانهء سنجش آب وباز كردن خليج فاطميان از آغاز روى كار آمدن در مصر ، نسبت به برگزارى مراسم جشن به مناسبت افزايش آب رود نيل به گونه اى كه ارزش و اهمّيّت آن نسبت به اوضاع اقتصادى آن سامان ، هماهنگ و داراى تأثير بود ، تأكيد داشتند و در اين زمينه آداب و رسومى راكه تا آن زمان در مصر متداول نبود ايجاد كردند ، يكى دو انگشت پيش از آنكه ارتفاع آب هنگام طغيان ، به شانزده ذراع بر سد به قاريان حاضر و متولّيان مساجد قاهره و فسطاط دستور داده مى شد تا در شبى كه قرار بود آب نيل به شانزده ذراع برسد ، براى تلاوت قرآن در مسجد مقياس بيتوته كنند ، و در آنجا سفرهاى رنگين براى آنان گسترده مىشد و تا صبح بر ايشان شمع روشن مى شد ، ( استوانه سنجش ) « 2 » روضه به
هامش
( 1 ) - مقريزى ، الخطط ، ج 2 ، ص 372 - 376 .
( 2 ) - استوانهء ميزان و سنجش آب نيل براى شناخت و به دست آوردن نسبت آب رود نيل هنگام طغيان ، موردبهره بردارى قرار مى گرفت و در قسمت جلو جزيرهء روضه قرار داشت . اين وسيله آب سنج به مقياس هاشمى و مقياس نو معروف بود ، زيرا متوكل خليفه عبّاسى در سال 247 هجرى دستور به ساختن آن توسّط احمد محمّد الحاسب داد . اين وسيلهء اندازه گيرى ، نزديك مكانى كه مقايس قديم در سال 97 هجرى توسّط اسامة بن زيد تنوخى و به دستور سليمان بن عبدالملك خليفه اموى ايجاد شده بود ، ساخته شد . كار مسيحيان ، سنجش بالا آمدن نسبت آب نيل بود ، امّا متوكّل آنان را از اين كار بر كنار كرد و ابور داد عبداللّه بن عبدالسّلام بن ابور داد مؤدب را بر آن گماشت و سليمان بن وهب به عنوان مسؤول ماليات ، هر ماه مبلغ هفت دينار به وى مى پرداخت و پس از آن سردار احمد بن طولون در سال 259 هجرى مرمّت آن را بر عهده گرفت ( كندى ، ص 209 و قلقشندى ، ج 3 ، ص 294 و صفحات بعد . مقريزى ، الخطط ، ج 3 ، ص 96 ) . اين واحد سنجش ، استوانه اى هشت ضلعى است از سنگ مرمر سفيد به طول 22 ذراع كه هر ذراع از دوازده ذراع قسمت پائين آن ، به 28 انگشت تقسيم شده در حالى كه ذراع باقى مانده هر يك به 24 انگشت تقسيم شده بود ( قلقشندى ، ج 3 ، ص 295 و مقريزى ، ج 1 ، ص 105 ) ، اين ستون ميان چاه يا بر كه آب مربّع شكلى است كه هر ضلع آن شش متر و ديواره هاى آن به وسيله قطعه سنگ و يامرمر ، سنگ بند شده است و داراى گود الهاى كم عمقى بود كه كناره هاى گودى داشت . اين ستون در پوششى چوبى كه با طلا و لاجورد نقش و نگار شده بود قرار داشت و بر آن آية الكرسى نوشته بود و آب نيل از سه حجر از ديواره شرقى چاه فرو مى ريخت و ستون را مى پوشاند وبدين گونه مسؤول واحد سنجش و يا كسى كه مأموريّت مراقبت از آن را به عهده داشت ، نسبت بالا آمدن آب را تشخيص مى داد ( محمّد عبدالعزيز مرزوق ، الفن المصرى الاسلامى ، قاهره 1955 ، ص 3 - 4 ) و به گفتهء مقريزى ، خليفه آمر به احكام اللّه در سال 415 هجرى ساختمان بيرونى واحد سنجش را با سنگ و گچ زير نظر ابو طالب محمّد بن عجمى مسؤول مركز صنعتى ساخت ( اتعاظ الحنفا ، ص 24 ب ) .