نيروهايش در سوريه چيزى نكاسته بود . همچنين نبرد عين جالوت پنج سال پيش از شكست نيروهاى هولاكو در كنار رود تريك صورت پذيرفت . بنابراين مىتوان نبرد عين جالوت را سرآغازى براى پايان يافتن تهاجمات مغولى كه مركز خلافت را ويران ساختند ، برشمرد .
در اينجا اين پرسش مطرح است كه آيا سپاه مصر ، حلب و شام نمىتوانستند هنگام تهاجم مغولان به بغداد به يارى اين شهر بشتابند و آنان را پيش از رسيدن به مركز خلافت نابود سازند ؟
پرسش ديگر اينكه اگر نيروهاى مغولى موفق مىشدند نيروهاى اسلامى را در عين جالوت شكست دهند و بر كشور مصر - كه با بيرون رفتن نيروهايش هيچ وسيلهء دفاعىاى نداشت - چيره مىگرديدند ، آيا باز هم براى اسلام وجودى متصور بود ؟ ديگر اينكه اگر مغولان در عين جالوت پيروز مىشدند وضعيت امارتهاى صليبى در قلمرو مغولان چگونه مىبود ؟
دادن يك پاسخ قاطع به اين پرسشها محال است . هر گونه پاسخى از اندازهء يك نظر شخصى - در عرض ديگر ديدگاهها - فراتر نمىرود . بنابراين از حوزهء گزارش وقايعى كه در چارچوب زمانى و مكانى خاص خودش روى داده فراتر نمىتوان رفت . در اين چارچوب ، نبرد حطين از سرنوشتسازترين نبردهاى تاريخ به شمار مىرود .
اهميت اين نبرد تنها به صحنه عملياتى محدود نبود ، بلكه بيشتر ازاين جهت بود كه نتايج حاصل از پيروزى نظامى در راستاى هدفهاى سياسى و نظامى به كار گرفته شد .
ب . درسهاى نظامى
1 . نخستين برجستگى نبرد عين جالوت تصميم قاطع فرماندهى براى حصول پيروزى و كسب آمادگى لازم براى جنگ است . اهميت اين تصميم با در نظر گرفتن فضاى كلى حاكم بر جهان اسلام در آن دورهء تاريخى آشكارتر مىگردد .
مغولان شرق جهان اسلام را نابود كردند و تمامى مراكز نيروخيز مسير راهشان را ويران ساختند و امكان زندگى را به طور كامل از ميان بردند . اين رفتارها موجب پيدايش فضاى سخت وحشتناك گشته بود . از اين رو رفتار قطز را بايد نمونه بارز مبارزهطلبى شمرد . اين نبرد مثال روشنى براى تصميم فرماندهى بر حصول پيروزى و سرمشقى است براى عمل نكردن و نرفتن زير بار استراتژى حملهء غيرمستقيم .